Jan Boroń

Islandia złożyła wniosek o członkostwo w UE w 2009 r. Rozpoczęte rok później negocjacje zawiesiła w 2013 r. eurosceptyczna koalicja Partii Niepodległości i Partii Postępu, która też formalnie zaprzestała rozmów akcesyjnych w 2015 r. Choć pomysł referendum o wznowieniu negocjacji jest obecny od kilku lat w debacie politycznej, rozpisał je dopiero utworzony w 2024 r. centrolewicowy rząd Kristrún Frostadóttir, który w umowie koalicyjnej zobowiązał się do przeprowadzenia go do końca 2027 r. Termin referendum ogłosił zaś w marcu br., po tygodniach napięć wokół Grenlandii i gróźb przejęcia wyspy od Danii przez USA. Zwolennicy wznowienia negocjacji wskazują na kwestie bezpieczeństwa – rosnącą rywalizację o Arktykę i niepewność co do roli USA jako jego gwaranta w regionie, a także na korzyści gospodarcze. Przeciwnicy podnoszą zaś kwestie m.in. kosztów członkostwa i dostosowania rybołówstwa, kluczowej gałęzi gospodarki, a niekiedy także kwestie suwerenności i tożsamości. Sondaże nie wskazują na przewagę żadnej ze stron. Islandia jest w dużej mierze przygotowana do akcesji – należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego od 1994 r. i strefy Schengen od 2001 r., a część rozdziałów tymczasowo zamknęła. Wśród obszarów, jakie wymagałyby dostosowania do standardów UE, znajduje się nieotwarty rozdział o rybołówstwie czy potrzeba rewizji niektórych umów, np. o wolnym handlu z Chinami. Pozytywny wynik referendum mógłby przyczynić się do ponownego ożywienia unijnej polityki rozszerzenia, zaś negatywny z pewnością odłożyłby dyskusję o ewentualnym wznowieniu rozmów Islandii o członkostwie w UE co najmniej na kilka kolejnych lat.

O zmianach w polityce zagranicznej Islandii po agresji Rosji na Ukrainę pisała Veronika Jóźwiak