O co USA oskarżają Chiny?

Podsekretarz Thomas G. DiNanno oświadczył, że Chiny 22 czerwca 2022 r. przeprowadziły eksplozję nuklearną, którą udało im się ukryć za pomocą tzw. metody rozprężenia (decoupling method). Polega ona na umieszczeniu urządzenia nuklearnego w specjalnej osłonie i podziemnej komorze, które tłumią fale sejsmiczne z jego eksplozji. Zmniejsza to szanse na jej wykrycie i pomiar za pomocą czujników wykorzystywanych przez Organizację Traktatu o całkowitym zakazie prób jądrowych (CTBTO). DiNanno podkreślił też, że w ocenie USA Chiny przygotowują się do kolejnych testów o mocy poniżej kilotony (1 kt odpowiada eksplozji tysiąca ton trotylu, bomba zrzucona na Hiroszimę miała moc 15 kt). Są to najdalej idące oskarżenia USA pod adresem Chin od 1996 r., gdy oba państwa podpisały CTBT i mimo braku jego ratyfikacji zadeklarowały przestrzeganie zakazu eksplozji nuklearnych. Słowa DiNanno można powiązać z wcześniejszymi zdawkowymi informacjami wywiadu USA. W 2019 r. szef Agencji Wywiadu Wojskowego (DIA) stwierdził publicznie, że na poligonie Lop Nur w Sinciangu szykowane są komory dla testów małej mocy. Ponadto jawny raport Departamentu Stanu z 2020 r. odnotował praktykę blokowania przesyłania do CTBTO pomiarów ze stacji sejsmicznych Chin i odsyłał upoważnionych czytelników do ściśle tajnych ocen wywiadu.

Czy Chiny mogły przeprowadzić niewykryte testy nuklearne?

Środki techniczne, którymi dysponują CTBTO i wywiad USA, ograniczają szanse przeprowadzenia skrytych eksplozji nuklearnych (por. tabela). Szef Organizacji oświadczył jednak, że jej czujniki nie wykryły podziemnego testu z 2020 r. Chiny z kolei uznały oskarżenia DiNanno za bezpodstawne i za pretekst dla wznowienia testów przez USA. Wątpliwości co do testu wyraża też część ekspertów, którzy przypominają błąd popełniony przez CIA w 1997 r., gdy wstępnie omyłkowo uznała trzęsienie ziemi za test przeprowadzony przez Rosję. Bez pełnego dostępu do informacji wywiadu USA nie można zupełnie wykluczyć, że i w tym przypadku błędnie interpretowano potencjalnie niepełne dane. Pomyłka jest możliwa, jeśli za test nuklearny została uznana silna detonacja materiałów konwencjonalnych w Lop Nur lub zastosowanie jednej z kilku metod eksperymentów i testów podkrytycznych. Tym ostatnim nie towarzyszą reakcje łańcuchowe i eksplozje nuklearne, są więc dopuszczalne przez CTBT. Ocena wywiadu pochodzi z okresu administracji Joe Bidena i nie była jak dotąd przedmiotem sporu wśród upoważnionych członków Kongresu, co sugeruje, że jej wnioski są mocno uzasadnione. Czas, który upłynął od 2020 r., i brak inspekcji CTBTO na miejscu uniemożliwiają jednak szybkie i obiektywne rozstrzygnięcie sporu na korzyść władz USA lub Chin.

Jakiego typu nowe głowice nuklearne mogą być potrzebne Chinom?

Ostatni raport Pentagonu o Chinach podkreśla ich intencje i zdolności do rozbudowy arsenału strategicznego z obecnych 600 do tysiąca głowic w 2030 r. W ostatnich latach DIA sygnalizuje też istnienie innych projektów Chin, nie wiąże ich jednak wprost z testem w 2020 r. Rozbudowa arsenału strategicznego Chin nie wymaga zresztą kolejnych testów nuklearnych. Wśród 45 udanych testów Chin aż 11 (w latach 1990–1996) było związanych z opracowaniem głowic o mocy 150–300 kt dla pocisków JL-2, DF-21 i DF-31. Prace te były możliwe także dzięki sukcesom wywiadu Chin, który w latach 80. zdobył dokumentację głowic pocisków Trident i Minuteman. Chiny dysponują też superkomputerami do symulacji działania złożonych głowic i eksplozji termojądrowych. Biorąc pod uwagę potencjalne potrzeby Chin w Azji (cele w postaci licznych baz sił USA i Japonii), państwo to może być jednak zainteresowane powiększeniem arsenału o głowice mocy 1–10 kt dla systemów na szczeblu regionalnym i taktycznym. Byłyby one przenoszone pociskami DF-26D i CJ-20 opracowanymi do precyzyjnego rażenia celów naziemnych i okrętów nawodnych. Również nowe bronie hipersoniczne Chin mogą wymagać zminiaturyzowanych modeli głowic.

Czy wznowiony zostanie globalny wyścig zbrojeń nuklearnych?

Domniemany test Chin jest ilustracją szerszych negatywnych tendencji w sferze zbrojeń nuklearnych. Być może oskarżenia USA miały zapobiec kolejnym chińskim testom, które podważyłyby reżimy kontrolne CTBTO i MAEA. Należy zaznaczyć, że poza Chinami równie intensywne prace budowlane są widoczne na poligonach Rosji oraz USA. Działania Chin i Rosji w tym zakresie mogą silniej zmotywować USA do wypowiedzenia moratorium i wznowienia testów. Krok taki sugerował już kilkakrotnie Donald Trump. Każde z tych trzech mocarstw jest gotowe na realizację takich scenariuszy, choć w USA względy prawne i techniczne wydłużałyby czas przygotowań. Jak dotąd symulacje komputerowe, eksperymenty podkrytyczne i zaawansowanie głowic USA, Francji i Wielkiej Brytanii pozwalały tym państwom na utrzymanie w gotowości i prowadzenie modernizacji arsenałów bez próbnych eksplozji nuklearnych. Kalkulacje pięciu mocarstw nuklearnych (P-5) mogą jednak ulec zmianie po wygaśnięciu umów kontrolujących zbrojenia USA i Rosji oraz z powodu nikłych szans podpisania przez nie układu z Chinami. W dłuższej perspektywie wspomniane czynniki mogą sprzyjać także kolejnym testom KRLD i proliferacji z udziałem Iranu, a nawet krajów tradycyjnie polegających na rozszerzonym odstraszaniu USA, np. członków NATO, Korei Płd. i Japonii.