Bilans członkostwa - Europa przyszłości
W ramach projektu „Bilans członkostwa – Europa przyszłości” czołowe polskie think tanki analizują ewolucję wybranych polityk Unii Europejskiej w ciągu ostatnich 20 lat. Ta perspektywa nie jest przypadkowa. Pokrywa się z mecenatem polskiej obecności w UE, kiedy już jako państwo członkowskie współtworzyliśmy jej rzeczywistość polityczną, ekonomiczną i prawną.
Polska przez wszystkie lata swojego członkostwa była aktywnym uczestnikiem procesu integracji. Jako jedno z 28, a następnie 27 państw członkowskich, nie zawsze mogła przeforsować każdy element swojego stanowiska – jest to doświadczenie wszystkich, nawet największych państw UE. Tym bardziej cenne jest wskazanie, w jak wielu sprawach Polska miała trafne rozpoznanie problemów politycznych Europy, które pomogłoby rozwiązać lub przynajmniej zminimalizować trudne kwestie, z jakimi dziś się mierzymy.
Lepsze zrównoważenie konkurencyjności gospodarki i klimatu, lepsze wyważenie polityki migracyjnej i bezpieczeństwa, czy w końcu ambitny rozwój rynku wspólnotowego w miejsce protekcjonizmu to polski wkład w integrację europejską, z którego powinniśmy czerpać także dziś.
Skutecznie i na czas zachęciliśmy Europę do silniejszego zaangażowania w naszym wschodnim sasiedztwie. Partnerstwo Wschodnie wytyczyło drogę do umów stowarzyszeniowych UE z Ukrainą, Gruzją i Mołdawią, bez których nie byłoby otwartego procesu dalszego rozszerzenia UE na Wschód. To dalsze przesuwanie strategicznych granic Zachodu.
Dlatego chcieliśmy w gronie wiodących polskich think tanków przyjrzeć się nie tylko ewolucji Unii Europejskiej wobec zmian w naszym otoczeniu, ale i zwrócić uwagę na polski wkład, polską argumentację, polskie racje i nierzadko polski wpływ na bieg spraw w UE.
Te 20 lat to okres deklarowanego niekiedy głośno, a czasem ciszej, zaledwie practicalnie, strategicznego konsensusu w sprawach polskiego interesu politycznego i gospodarczego w Europie. To właśnie budowało polską siłę i autorytet. I nadal może tę polską – dobrze rozumianą – pewność siebie budować!
Dziś ma to znaczenie szczególne, ponieważ projekt europejski przechodzi proces poważnych i w pełni uzasadnionych zmian. Na tym polskim doświadczeniu można wiele zbudować. Nie każda zmiana jest automatycznie zmianą na lepsze. Kiedy w politycznej przestrzeni Europy, w tym Polski, pojawiają się postulaty, których skutkiem byłyby raczej zgliszcza niż odnowa kontynentu i realna obrona jego interesów politycznych i gospodarczych, warto zwrócić uwagę na nasze doświadczenia w Unii. Także po to, byśmy w Europie poczuli się bardziej u siebie. Mamy ku temu silne powody, o których chcielibyśmy tutaj przypomnieć.
Konrad Szymański
Kierownik projektu
JAK UNIA WPŁYWA NA ŚWIAT?
Oddziaływanie zewnętrzne Unii Europejskiej
Redaktor: Przemysław Biskup
Autorzy: Przemysław Biskup, Daniel Szeligowski, Jakub Pieńkowski, Wojciech Wojtasiewicz, Tomasz Żornaczuk, Michał Wojnarowicz, Julia Sochacka, Marcin Terlikowski
Bilans oddziaływania zewnętrznego Unii Europejskiej w latach 2004–2026 ujawnia wyraźną asymetrię między jej ogromnym potencjałem gospodarczym i regulacyjnym a ograniczoną zdolnością do samodzielnego kształtowania bezpieczeństwa międzynarodowego. Choć polityka rozszerzenia okazała się najskuteczniejszym narzędziem transformacji państw aspirujących, wpływ UE na rozstrzyganie kluczowych konfliktów ograniczały braki wojskowe oraz rozbieżności interesów państw członkowskich – widoczne m.in. w wieloletniej, błędnej ocenie zagrożenia ze strony Rosji, którą zweryfikowała dopiero pełnoskalowa agresja na Ukrainę w 2022 roku.
Główna siła Unii leży w geoekonomii – potencjale rynku wewnętrznego, wspólnej polityce handlowej i sankcyjnej – a także we wspieraniu europejskiego filaru NATO poprzez rozwój przemysłu obronnego. Z perspektywy Polski członkostwo w UE po 2004 r. pozwoliło wpływać na politykę wschodnią i zmieniać europejską percepcję zagrożeń, jednak lekcją z ostatnich dwóch dekad pozostaje konieczność łączenia integracji europejskiej z silnymi więziami transatlantyckimi i własnym potencjałem obronnym.
