17 marca 2026 roku w Bibliotece Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku odbyła się dyskusja panelowa, zorganizowana w związku z publikacją tomu „Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1943”. W wydarzeniu udział wzięli: redaktor naukowy prezentowanego tomu prof. Jacek Tebinka (Instytut Politologii, Uniwersytet Gdański), profesor Piotr Majewski (Wydział Historii, Uniwersytet Warszawski) oraz redaktor naczelny serii PDD Piotr Długołęcki (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych). Rolę moderatora pełnił dr Jan Szkudliński z Muzeum II Wojny Światowej.

Debata stanowiła doskonałą okazję do omówienia działań polskich polityków i dyplomatów, realizowanych w czasie II wojny i ukazania ich na tle polityki mocarstw i zmieniającej się sytuacji międzynarodowej. Wiele uwagi w czasie dyskusji poświęcono relacjom Polski z ZSRR i Wielką Brytanią oraz kontaktom polsko-czechosłowackim, a także sposobowi funkcjonowania polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej.

Informacja o tomie „Polskie Dokumenty Dyplomatyczny 1943”

Zbiór Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1943 jest trzydziestym pierwszym tomem opublikowanym w ramach serii PDD. Zawiera 349 dokumenty, które ukazują polską politykę zagraniczną w 1943 roku. Najistotniejsze znaczenie w omawianym okresie miały kontakty z Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi, które po zerwaniu polsko-radzieckich stosunków dyplomatycznych stały się także pośrednikami Rzeczypospolitej wobec Moskwy.

Sukcesy militarne państw koalicji antyhitlerowskiej zapowiadały zbliżającą się perspektywę porażki państw Osi. Sprawiało to, że rosnącego znaczenia nabierała kwestia określenia celów wojny. Z perspektywy rządu RP na uchodźstwie dotyczyło to zwłaszcza warunków odbudowy i kształtu terytorialnego Polski. Pomimo konsultacji z Waszyngtonem i Londynem kluczowe decyzje w tym zakresie zapadły bez udziału Polski na konferencji Wielkiej Trójki w Teheranie.

Wiele uwagi władze RP na uchodźstwie poświęciły kwestii niesienia pomocy ludności w okupowanym kraju, jak też osobom deportowanym i uchodźcom rozproszonym po świecie. Kulminacyjny okres Zagłady nie tylko polskich, ale także europejskich Żydów przyczynił się do zwiększenia obowiązków władz polskich w zakresie niesienia pomocy prześladowanym, informowania o popełnianych zbrodniach i gromadzenia materiału dowodowego w celu ukarania zbrodniarzy wojennych po zakończeniu działań zbrojnych.

Istotne były także relacje ze Stolicą Apostolską, zawieszenie przez Czechosłowację negocjacji w sprawie konfederacji z Polską z powodu sprzeciwu Moskwy, kontakty z pozostałymi rządami na uchodźstwie i państwami neutralnymi oraz nieoficjalne relacje z węgierskimi i rumuńskimi politykami w celu zerwania sojuszu Budapesztu i Bukaresztu z Berlinem.

Podstawę źródłową tomu stanowią przede wszystkim materiały zgromadzone w Instytucie Hoovera w Stanford (na podstawie skanów dostępnych zdalnie), archiwalia Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz zbiory Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Ponadto w skład tomu wchodzą dokumenty z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce oraz nowojorskiego Polskiego Instytutu Naukowego. Cenne uzupełnienie publikacji stanowią materiały przechowywyane w brytyjskim The National Archives oraz w Archiwum Helveto-Polonicum we Fryburgu.