Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 5/2007

Spis treści

Ostatni wykład Ryszarda Kapuścińskiego
Rola intelektualisty we współczesnym świecie

ARTYKUŁY

Ingo Haar
"Straty związane z wypędzeniami": stan badań, problemy, perspektywy 

Badanie "niemieckich strat związanych z wypędzeniami", jak w RFN określa się zestawienie ofiar II wojny światowej wśród ludności pochodzącej z terenów utraconych przez Niemcy w 1945 r. oraz wśród tak zwanych Niemców etnicznych (Volksdeutsche), rozwinęło się już w latach pięćdziesiątych. Odzwierciedlała się w tym potrzeba rządu Konrada Adenauera oraz stowarzyszeń wypędzonych, aby zinstrumentalizować odpowiednie dane statystyczne. Wyliczenia odnoszące się do strat ludnościowych z ostatnich dwóch lat wojny i strat związanych z wypędzeniami zarządzonymi przez Układ Poczdamski miały krajom zachodnim dostarczyć nowych argumentów za rewizją powojennego porządku terytorialnego. Powstałe wówczas opracowania wykazują jednak wyraźnie zawyżoną liczbę ofiar. Od lat sześćdziesiątych istniały wprawdzie alternatywne metody badawcze, które mogły tę liczbę urealnić, ale uzyskane dzięki nim wyniki nie były publikowane, bądź były mało dostępne. Realistyczne opracowania nie znajdowały oddźwięku w RFN aż do końca lat osiemdziesiątych, choć sam problem był żywo dyskutowany, także z międzynarodowego punktu widzenia.

Anne-Marie Le Gloannec
Czy duet Paryż-Berlin ma przyszłość? 

Współpraca francusko-niemiecka przez długie lata była fundamentem konstrukcji europejskiej i główną siłą napędzającą w niej, tak zwanym motorem integracji. W większej różnorodnej Unii oba państwa nie mogą już odgrywać takiej roli. Ich poglądy na życie polityczne i gospodarcze nie są przeciwne, lecz w wielu aspektach bardziej zbliżone do siebie niż do poglądów nowych członków UE. Jednak przywództwo jest konieczne, bo Europa potrzebuje wizji rozwoju. Populizm rośnie we Francji, jest obecny na prawej części włoskiej czy polskiej sceny politycznej. Obrona krótkoterminowych interesów narodowych stała się cnotą w większości krajów, nie wyłączając Niemiec. Niestety ani Paryż, ani Berlin nie sprostały zadaniu zebrania sił i zjednoczenia pod swoim przywództwem Europejczyków, co jasno wskazuje, że sam duet francusko-niemiecki nie wystarczy. Współpraca francusko-niemiecka jest bez wątpienia konieczna, ale już niewystarczająca. Będzie musiała objąć innych członków, którzy z kolei powinni pomóc obu państwom w znalezieniu definicji nowej Europy.

Robert Śmigielski
Kwestia kosowska w polityce Federacji Rosyjskiej 

Bałkany stanowią dla Rosji obszar "szczególnego zainteresowania". Na tradycyjnie bliskie relacje serbsko-rosyjskie w latach dziewięćdziesiątych nałożyło się poczucie wspólnoty losów obu państw zagrożonych wewnętrznym separatyzmem, wspieranym w powszechnej opinii Serbów i Rosjan przez państwa zachodnie. Polityka rosyjska na obszarze byłej Jugosławii służy przede wszystkim celom rosyjskiej polityki wewnętrznej oraz polityki Rosji wobec USA i NATO. W polityce wewnętrznej pozwala mobilizować narodowo-patriotyczny elektorat, uderzając w silne od czasów radzieckich antyamerykańskie i antynatowskie nastroje. W stosunkach z państwami zachodnimi jest świadectwem świadomie realizowanej polityki niezgody na jednobiegunowy świat zdominowany przez USA, jaki ukształtował się po zakończeniu zimnej wojny. Rosja zdecydowanie odmawia przyznania Kosowu niepodległości, uznając samą ideę za sprzeczną z normami prawa międzynarodowego i niosącą poważne zagrożenia dla stabilności nie tylko na Bałkanach. Domaga się, by decyzja o ostatecznym statusie prowincji zapadła na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ, w której dysponuje prawem weta. Precedens kosowski stara się wykorzystać Rosja zgodnie ze swymi interesami w separatystycznych prowincjach poradzieckich: Naddniestrzu, Abchazji i Osetii Południowej. W praktyce, z punktu widzenia Kremla, znacznie bardziej pożądanym stanem niż uznanie niepodległości, jest jednak utrzymanie status quo, co pozwala wywierać presję na Gruzję i Mołdowę i utrzymywać stan napięcia utrudniający ich plany integracji z zachodnimi strukturami.

Zdzisław Kędzia
Reformy programu praw człowieka ONZ 

Jakie elementy zawierają obecne i proponowane reformy międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka - jak rozkładają się akcenty w rozmaitych podejściach do tego systemu? Jaką rolę do odegrania ma w tym zakresie Urząd Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka? Czy Radzie Praw Człowieka uda się osiągnąć kompromis między rozmaitymi stanowiskami politycznymi i poglądami merytorycznymi i sprawnie funkcjonować? Dla powodzenia jakiegokolwiek programu reform zasadnicze znaczenie ma diagnoza szans i zagrożeń. W niniejszym artykule autor, udzielając odpowiedzi na powyżej postawione pytania, dokonuje także takiej analizy.

MATERIAŁY

Zdzisław Lachowski
Dyplomacja polska a proces KBWE w okresie zimnej wojny

ARCHIWUM

Wanda Jarząbek (oprac.)
Polsko-belgijskie konsultacje w sprawie konferencji europejskiej w latach  1966-1967 

RECENZJE I NOTY

Jerzy Tomaszewski
Wojciech Skóra, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry i działalność

Stanisław Parzymies
Jan Rowiński (red.), Polski Październik 1956 w polityce światowej 

Patrycja Sasnal
Richard Crockatt, After 9/11. Cultural Dimensions of American Global Power 

Mikołaj Budzanowski
Catherine Nay, Sarkozy. Pragnienie władzy 

Noty bibliograficzne

KRONIKA DYPLOMATYCZNA

O AUTORACH

Przejdź do sklepu