Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 6/2006

Spis treści

Paweł Zalewski)
Dyplomacja w imię wartości

ARTYKUŁY

Mateusz Gniazdowski
Szkody wyrządzone Polsce przez Niemcy podczas II wojny światowej

Bilans strat poniesionych przez Polskę podczas II wojny światowej pozostaje skomplikowanym wyzwaniem badawczym. Mimo ogromnego wysiłku, włożonego w dociekania i dokumentację szkód, brak jest przekonujących, całościowych szacunków i nie istnieje centralna baza danych strat osobowych. W ostatnich latach wzrosło zapotrzebowanie na tego typu informacje. Przystąpienie do Unii Europejskiej wzmocniło w Polsce oczekiwania, że sprawy historyczne w stosunkach z Niemcami zostaną definitywnie zamknięte. Choć po 1989 r. nastąpił ogromny postęp w procesie pojednania, kwestie historyczne nadal komplikują stosunki polsko-niemieckie. Uwarunkowania polityczne sprzyjają więc rozwijaniu prac naukowo-badawczych, które powinny zostać wykonane niezależnie od stanu relacji polsko-niemieckich. Dotychczasowe próby bilansowania w sposób przekonujący dowodzą, że Polska poniosła podczas II wojny światowej straty proporcjonalnie największe spośród państw koalicji antyhitlerowskiej. Zarys historii dociekań i szacunków szkód może być przydatny do kompleksowego ustalenia stanu badań nad tytułowym zagadnieniem oraz scalania i systematyzacji dotychczas zebranych danych cząstkowych.

Beata Wojna
Partnerstwo strategiczne hiszpańsko-polskie - jak powstawało i co po nim pozostało

W okresie rządów Aznara powstała koncepcja pogłębienia stosunków z przyszłymi członkami UE, a jej głównym elementem było dążenie do ustanowienia specjalnych relacji z Polską. Wiązała się z nią wizja zmiany układu sił, a zwłaszcza zrównoważenia wpływów Niemiec i Francji w Unii Europejskiej. Po dojściu do władzy Hiszpańskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (PSOE) nastąpiło załamanie partnerstwa strategicznego hiszpańsko-polskiego i po stosunkach między obydwoma państwami pozostało niewiele. Jednakże patrząc na nie z perspektywy relacji między starym i nowym państwem członkowskim, to Hiszpanie w okresie rządów Partii Ludowej pokazali, że państwo o średnim potencjale zdołało zbudować od podstaw stosunki z Polską jako przyszłym członkiem UE i zyskać dzięki temu sprzymierzeńca w walce o własne interesy. Stosując ten model relacji, być może, wzorem Aznara, należałoby zastanowić się nad spójną i jasną strategią zbliżenia do przyszłych członków UE. Chociaż bowiem Polska poświęca dużo uwagi Ukrainie, oprócz poparcia dla rozszerzenia, pozostaje dosyć bierna wobec pozostałych państw kandydujących. A jako członek UE z podobnymi problemami gospodarczymi, mający doświadczenie w negocjacjach akcesyjnych i procesie dostosowywania się do acquis communautaire jest dla nich atrakcyjnym partnerem. Do wygrania jest bardzo dużo, bo w istocie chodzi o stworzenie sieci powiązań, które w przyszłości przyczynią się do wzmocnienia pozycji przetargowej Polski w UE. Warto pamiętać, i powinna to być w zasadzie najważniejsza dla Polski lekcja z krótkiego epizodu, jakim było partnerstwo strategiczne hiszpańsko-polskie, że "stawianie na jedną kartę" jest zawsze strategią co najmniej ryzykowną, a stosunki z partnerami należy opierać na własnych dobrze rozpoznanych interesach.

Krzysztof Tomaszewski
"Dyplomacja" regionów - nowy instrument promowania interesów wspólnot terytorialnych w Europie

Proces integracji europejskiej przyczynił się do wzmocnienia pozycji regionów jako podmiotów politycznych i gospodarczych. Stały się one aktywnymi uczestnikami polityki europejskiej: dysponują swoją instytucją przedstawicielską (Komitet Regionów) oraz stanowią ważny podmiot działań politycznych Unii Europejskiej w ramach polityki strukturalnej. Uwarunkowania związane z procesem integracji doprowadziły do powstania szczególnych form obecności regionów w stosunkach międzynarodowych, które można określić mianem "paradyplomacji". Termin ten odnosi się do zdecentralizowanej działalności regionów oraz współpracy między nimi. Stanowi on nawiązanie do tradycyjnej koncepcji "dyplomacji" rozumianej jako oficjalna działalność państwa oraz jego uprawnionych organów w dziedzinie polityki zagranicznej. Artykuł dotyczy różnorodnych działań regionów podejmowanych w sferze współpracy transgranicznej. Te paradyplomatyczne inicjatywy w zależności od nasilenia mogą przybierać zróżnicowane formy, począwszy od promocji interesów ekonomicznych, a skończywszy na rewindykacjach separatystycznych. Artykuł zawiera typologię działań paradyplomacji regionów oraz przedstawia liczne przykłady państw europejskich, gdzie występują konkretne zjawiska. Dopełnieniem jego zawartości jest przybliżenie sytuacji polskich regionów w warunkach członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

Filip Grzegorzewski
Misja UE w Indonezji: globalizacja ESDP 

Misja Unii Europejskiej w indonezyjskiej prowincji Aceh nie tylko stworzyła możliwość trwałego wygaszenia krwawego konfliktu zbrojnego, ale również stanowi ważny etap budowania globalnej wizji polityki zagranicznej zjednoczonej Europy. Pierwszoplanowym motywem Europejczyków było oczywiście zapewnienie warunków realizacji porozumienia między rządem Indonezji a Ruchem Wolnego Acehu (Gerakan Aceh Merdeka - GAM). Jednak zorganizowanie tej bezprecedensowej misji w Azji miało też przynieść UE dodatkowe korzyści: wykazać globalny, ambitny charakter Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (EPBiO), udowodnić, że mimo porażki Traktatu Konstytucyjnego EPBiO funkcjonuje sprawnie, oraz stworzyć okazję do przetestowania procedur cywilnego zarządzania kryzysowego. Ponadto współdziałanie z pięcioma partnerami azjatyckimi pozwoliło na rozwinięcie praktycznej współpracy z ASEAN i wpłynęło na postrzeganie Unii Europejskiej w Azji. Tragiczne w skutkach tsunami wywołało polityczny wstrząs w Indonezji, który umożliwił rozpoczęcie procesu pokojowego w prowincji Aceh. Wcześniejszym próbom rozwiązania konfliktu brakowało zasadniczego mechanizmu kontroli, opartego na udziale bezstronnych obserwatorów międzynarodowych. Unia Europejska zdołała w nowatorski sposób wykorzystać wszystkie swoje instrumenty polityczne. Jednak zaangażowanie w Acehu poprzedziły trudne negocjacje w Brukseli.

Piotr M. Majewski
Polityka zagraniczna PRL w roku 1973 - ciągłość i ograniczenia

Kwerenda archiwalna przeprowadzona na potrzeby edycji tomu Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1973 pozwala pokusić się o postawienie wstępnych wniosków o ówczesnej polityce zagranicznej PRL. Reakcje na wydarzenia międzynarodowe, które miały wtedy miejsce, dobrze ukazują mechanizmy funkcjonowania polskiej dyplomacji, jej cele i metody, a także mentalność aparatu Ministerstwa Spraw Zagranicznych i kierownictwa PZPR. W stosunku do roku 1972, będącego przedmiotem studium Włodzimierza Borodzieja, podsumowującego prace nad poprzednim tomem Dokumentów, daje się zauważyć wyraźną ciągłość pod względem płaszczyzn, na jakich toczyła się polityka zagraniczna ekipy Gierka, jej priorytetów i mechanizmów. Zarazem w roku 1973 pojawiły się pierwsze wyraźne symptomy ograniczeń, jakim podlegała.

MATERIAŁY

Maria Pasztor
Problem niemiecki w stosunkach polsko-francuskich w okresie prezydentury Valéry'ego Giscarda d'Estaing 

ARCHIWUM

Jiří Friedl (oprac.)
PPR wobec polsko-czechosłowackiego sporu o Zaolzie w latach 1945-1947  

RECENZJE I NOTY

Włodzimierz Batóg
Barry Rubin, Judith Colp Rubin, Hating America. A History

Roman Wieruszewski
Michael Ignatieff (red.), American Exceptionalism and Human Rights

Łukasz Adamski
Volker Kronenberg, Patriotismus in Deutschland. Perspektiven für eine weltoffene Nation 

Łukasz Kulesa
Rupert Smith, The Utility of Force. The Art of  War in the Modern World

Łukasz Gołota
James Risen, State of War. The Secret History of the CIA and the Bush Administration

Noty bibliograficzne

KRONIKA DYPLOMATYCZNA

AUTORZY

Przejdź do sklepu