Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 2/2006

Spis treści

Stefan Meller
Język polityki i racja stanu

ARTYKUŁY

Neil Ascherson
Przyjaciele, bracia i partnerzy - przyszłe sojusze w Unii Europejskiej 

Unia Europejska została zbudowana na szlachetnych zasadach, jakie wniósł do stosunków międzynarodowych proces helsiński, czyli przede wszystkim z założeniem równości wszystkich uczestników. Rok 2005 można uznać za okres porażek integracji - przegrane głosowania w sprawie przyjęcia Traktatu Konstytucyjnego, problemy z uchwaleniem nowego budżetu a także wyniki wyborów w Niemczech, które niosą poczucie niepewności co do przyszłej polityki zagranicznej tego państwa. Dlatego trudno jest mówić o nowych sojuszach i koalicjach wewnątrz Unii. Prawdopodobnie główni gracze europejscy będą rywalizować między innymi o względy Polski, a coraz większą rolę będzie odgrywała nieformalna współpraca między najpotężniejszymi. Uczestnictwo w takim "dyrektoriacie" leży w interesie Polski, jednak marginalizacja małych państw oznacza zerwanie z dziedzictwem Helsinek. Polska jest jedynym dużym państwem członkowskim, które określa demokratyczny rozwój wschodnich sąsiadów Unii Europejskiej jako swój narodowy interes. Dlatego w interesie całej Europy leży, by była państwem aktywnym i twardo broniła swego stanowiska.

Adam Eberhardt
Republika Białoruś po wyborach prezydenckich 2006 r. - perspektywy demokratyzacji 

Przeprowadzone z pogwałceniem norm demokratycznych wybory prezydenckie na Białorusi zakończyły się bezapelacyjnym zwycięstwem Alaksandra Łukaszenki. Za umiarkowany sukces sił opozycyjnych należy uznać zjednoczenie wokół Alaksandra Milinkiewicza oraz aktywizację ich twardego elektoratu, czego świadectwem były stosunkowo liczne demonstracje w Mińsku. Bez względu na to, czy wzmocnienie opozycji okaże się zjawiskiem trwałym, w krótko- i średniookresowej perspektywie nie należy się spodziewać demokratycznych przemian na Białorusi. Prezydent Łukaszenka nie tylko zdołał skupić w swoich rękach pełnię władzy, lecz także cieszy się znacznym poparciem społecznym. Z kolei państwa zachodnie nie dysponują instrumentami skutecznego oddziaływania na sytuację na Białorusi. W tych okolicznościach główne zagrożenie dla trwałości reżimu stanowi Rosja, która choć udziela wsparcia politycznego Łukaszence, coraz konsekwentniej zaczyna zabiegać o realizację własnych interesów na Białorusi. Rosnąca presja ze strony władz rosyjskich oraz wyzwania wynikające z akcesji Rosji do WTO mogą prowadzić do zachwiania stabilności gospodarczej, a w rezultacie sprzyjać zmianom politycznym na Białorusi.

Mateusz Gniazdowski
Białoruś w słowackiej polityce zagranicznej. Implikacje dla współdziałania w Europie Środkowej 

Słowacja należy wraz z Polską do nieformalnej koalicji państw, które współdziałają na forum Unii Europejskiej w kształtowaniu elastycznej polityki nacisku na Białoruś. Działania na rzecz obrony praw człowieka w tym państwie i jego demokratyzacji, jako priorytet słowackiej polityki zagranicznej, są realizowane w ramach NATO i Unii Europejskiej, w stosunkach bilateralnych oraz we współpracy subregionalnej. W wymiarze sojuszniczym najważniejsze dla aktywizacji polityki słowackiej wobec Białorusi jest współdziałanie ze Stanami Zjednoczonymi. W relacjach dwustronnych z Białorusią Słowacja poszukuje możliwości rozwoju współpracy gospodarczej i kontaktów między społeczeństwami, przy jednoczesnej krytyce reżimu Łukaszenki i wspieraniu białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego. Istotną rolę na tym polu odgrywają słowackie organizacje pozarządowe. Słowacja może się przyczynić do wzmocnienia współpracy wielostronnej na rzecz Białorusi, zależy to jednak w dużej mierze od czynników wewnątrzpolitycznych.

Marcin Nowacki
Orzecznictwo sądów i trybunałów państw członkowskich Unii Europejskiej a zasada supremacji prawa wspólnotowego

Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej wiązało się z koniecznością przyjęcia całego acquis communautaire, wypracowanego przez państwa członkowskie oraz instytucje europejskie począwszy od podpisania traktatów paryskiego oraz rzymskich. W skład tego dorobku prawnego weszły również zasady prawne Unii Europejskiej sformułowane przez Trybunał Sprawiedliwości WE. Bez wątpienia najważniejszą z nich, a jednocześnie budzącą najwięcej kontrowersji, jest zasada supremacji prawa wspólnotowego względem krajowych porządków prawnych państw członkowskich UE. Pomimo iż nie została ona zapisana w prawie pierwotnym Unii Europejskiej, Trybunał Sprawiedliwości WE potwierdził ją w swoim orzecznictwie. W myśl tej zasady każdy akt prawa wspólnotowego jest nadrzędny w stosunku do prawa krajowego (również krajowej konstytucji). Przeciwko takiej wykładni zaproponowanej przez Trybunał Sprawiedliwości WE zaprotestowały sądy i trybunały państw członkowskich (zwłaszcza ich trybunały konstytucyjne). Tekst jest próbą prześledzenia relacji między prawem konstytucyjnym a prawem wspólnotowym w orzecznictwie sądów i trybunałów państw członkowskich UE, które kontrolowały prawo wspólnotowe pod kątem jego zgodności z krajowymi normami prawnymi.

Jan Bury, Agata Kołakowska, Adam Szymański
Polska a Szerszy Bliski Wschód (BMENA) - stosunki i perspektywy współpracy 

Stosunki z państwami BMENA nie mają w polityce zagranicznej Polski priorytetu, choć wzrost ich znaczenia dla Rzeczypospolitej jest zauważalny, zwłaszcza w ostatnich latach, na co wpłynęły głównie trzy czynniki: zaangażowanie Polski w Iraku, przystąpienie do Unii Europejskiej oraz stopniowa zmiana w postrzeganiu miejsca naszego kraju w świecie (budowanie tożsamości państwa należącego do grupy krajów bogatej Północy). Dotychczasowa polityka rządu wobec państw Bliskiego Wschodu (z wyłączeniem Iraku) jest polityką ostrożną: Polsce zależy przede wszystkim na pokoju w regionie, stąd wszelkie działania zmierzające do modernizacji i demokratyzacji państw BMENA muszą być prowadzone tak, by zminimalizować ryzyko destabilizacji. W wymiarze praktycznym oznacza to koncentrację na rozwijaniu współpracy gospodarczej, w dziedzinie nauki i kultury oraz promocji Polski za granicą. Można się spodziewać, że polski rząd poprze przede wszystkim te projekty wielostronne, które będą się przyczyniać do modernizacji gospodarek państw regionu oraz ich liberalizacji, dotyczyć współpracy naukowo-badawczej oraz działalności edukacyjnej, a także wzmacniać dialog międzykulturowy. Takie cele stawia sobie Forum for the Future. Istnieje więc szansa (mimo trudności) na włączenie się Polski do projektów Forum i współpracę w ich realizacji z pozostałymi państwami Grupy Wyszehradzkiej i Turcją, która od początku aktywnie uczestniczy w działaniach na rzecz demokratyzacji i modernizacji państw BMENA.

Rodric Braithwaite
Jak przytulać hegemona

Europejczycy nie mają wątpliwości, że stosunki ze Stanami Zjednoczonymi są i pozostaną dla nich najistotniejsze. Związek ten przetrwa ze względu na zbieżne interesy i wspólną kulturę. Nie da się jednak uniknąć sytuacji, kiedy państwa europejskie będą zmuszone pertraktować ze znacznie silniejszym partnerem amerykańskim. Odniosą sukces, jeśli poznają sposoby negocjacji Amerykanów oraz skuteczne metody odpierania ich argumentów. Proces formułowania polityki w Waszyngtonie jest skomplikowany i powolny. Negocjatorzy amerykańscy mają tendencję do wybujałej retoryki i konfrontacyjnego tonu. Typowe dla nich jest także demonstrowanie swojej wyższości moralnej. Ich główną bronią jest twierdzenie, że choć bardzo chcieliby się zgodzić z rozmówcą, nie pozwala im na to prawo, którego zmiana zależy od Kongresu, a niekiedy byłaby sprzeczna z konstytucją. Mimo to można skutecznie pertraktować z Amerykanami, przyjmując postawę spokojną i otwartą, ale bardzo stanowczą. Politykiem, któremu to się znakomicie udawało, była premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher.

DYSKUSJA REDAKCYJNA
Konflikt i dialog cywilizacji: kontrowersje wokół publikacji karykatur Mahometa 

MATERIAŁY

Jarosław Książek
Powstanie i działalność Poselstwa i Konsulatu Generalnego RP w Charkowie w okresie międzywojennym 

RECENZJE I NOTY

Aleksander Surdej
Giandomenico Majone, Dilemmas of European Integration. The Ambiguities and Pitfalls of Integration by Stealth

Edyta Posel-Częścik
Henry Smith (red.), SALW and Private Security Companies in South Eastern Europe: A Cause or Effect of Insecurity? 

Beata Wojna
José María Beneyto, Ricardo M. Martín de la Guardia, Guillermo A. Pérez Sánchez (red.), Europa y Estados Unidos. Una historia de la relación atlántica en los últimos cien ańos 

Andrzej Szeptycki
Hryhorij M. Perepełyca, Orest M. Subtelnyj (red.), Asymetria miżnarodnych widnosyn

Artur Gradziuk
Tian Yu Cao (red.), The Chinese Model of Modern Development  

Noty bibliograficzne

KRONIKA DYPLOMATYCZNA

O AUTORACH

Recenzje:

• Być jak Margaret Thatcher, "Rzeczpospolita" z 29 czerwca 2006 r.

Przejdź do sklepu