Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 6/2005

Spis treści

Pojednanie po totalitaryzmie - zadanie dla Unii Europejskiej (Krzysztof Bobiński) 

ARTYKUŁY

Maciej Krzysztofowicz oraz Janusz Dołęga, Agata Kołakowska, Katarzyna Sochacka, Beata Wojna
Przyszłość Unii Europejskiej po odrzuceniu Traktatu Konstytucyjnego - dwa kierunki

W debacie na temat sposobów przełamania impasu w Unii Europejskiej można zidentyfikować dwa zasadnicze kierunki myślenia. Oba oparte są na założeniu, że najważniejszym wyzwaniem dla Unii jest sprostanie presji konkurencyjnej i marginalizacji politycznej wynikającej z rozwoju nowych potęg. Jeden kierunek upatruje taką możliwość w reformowaniu obecnej Unii Europejskiej, a przez to także państw członkowskich, aby wzmocnić jej pozycję międzynarodową, zachować wysoki poziom rozwoju gospodarczego oraz zwiększyć skuteczność w obszarze bezpieczeństwa. Drugi kierunek upatruje tę możliwość w pogłębieniu integracji, aby uzyskać strukturę spójną, bardziej odporną na presję zewnętrzną i zdolną oddziaływać na sytuację międzynarodową. Autorzy, analizując oba kierunki myślenia pod względem wyzwań zewnętrznych (polityka zagraniczna, rozszerzenia) oraz dostosowań wewnętrznych (przywództwo polityczne, reformy instytucjonalne), przedstawiają dwie wizje przyszłości Unii Europejskiej - Unię "zdywersyfikowaną i otwartą" oraz "skonsolidowaną i zamkniętą".

Robert Smoleń
Prezydencja Austrii w Unii Europejskiej: analiza celów i prognoza 

Prezydencja Austrii przypada na czas mierzenia się Unii Europejskiej z kryzysem (wciąż głębokim pomimo osiągnięcia na grudniowym szczycie konsensu w sprawie Nowej Perspektywy Finansowej na lata 2007-2013) oraz podejmowania będą przygotowania istotnych dla Unii decyzji. Wydaje się, że Wiedeń rzeczywiście będzie próbował zaawansować debatę nad kwestiami określającymi aktualną tożsamość Unii - zarówno nad dylematami gospodarczymi, jak i nad przyszłością Traktatu Konstytucyjnego; skuteczność działań w tej sferze może być w ciągu najbliższych sześciu miesięcy niewidoczna, jednak istnieje szansa zbudowania w tym czasie mocnych podstaw do późniejszych rozstrzygnięć. Austria będzie wykazywać aktywność w sprawach decyzji o dalszym ewentualnym rozszerzaniu Unii, w szczególności na kierunku bałkańskim.

Robert Kupiecki
Strategia NATO w świetle teorii i jako praktyka: próba interpretacji 

Przez ponad pięćdziesiąt lat funkcjonowania Sojuszu jego strategia była instrumentem polityki bezpieczeństwa i obrony państw członkowskich. Stawiała sobie ona za cel stworzenie zorganizowanej wspólnoty bezpieczeństwa, w ramach której istniałaby pewność, że jej uczestnicy zachowujący odrębność państwową nie znajdą się ze sobą w stanie fizycznej walki, lecz będą rozwiązywali wzajemne problemy przez dialog i współpracę. Sposób kształtowania i wdrażania sojuszniczej strategii pozwala mówić w kategoriach długiego trwania o właściwej tej organizacji kulturze strategicznej. Łącząca sojuszników wspólnota wartości i celów tworzyła trwałe normy postępowania w stosunkach wzajemnych i z innymi krajami. Dostarczała kryteriów oceny otoczenia zewnętrznego, przekładających się na wybory sposobów działania akceptowalnych dla wszystkich członków oraz na kształtowanie służących im specyficznych zasobów i zdolności. Na skutek podziałów transatlantyckich powodujących trudności w porozumieniu się Europy i Stanów Zjednoczonych co do kierunków i form wspólnego działania, ambicja kształtowania "wielkiej strategii" została zastąpiona praktycznym działaniem i budową "małych" porozumień w konkretnych kwestiach operacyjnych.

Jan Bury
Współczesne aspekty terroryzmu samobójczego 

W ciągu ostatnich dwudziestu lat obserwuje się we współczesnym świecie zjawisko terroryzmu samobójczego, które jest wynikiem poszukiwania przez organizacje terrorystyczne nowych technik walki i dotyka głównie Bliski i Daleki Wschód. Zagrożenie to stopniowo rozprzestrzenia się na cały świat, czego przykładem są zamachy terrorystyczne w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Rosji. Terrorystom zależy obecnie nie tyle na rozgłosie, ile na maksymalnym zniszczeniu oraz spowodowaniu znacznych strat w ludziach.

Andrzej Nowak
Rewanż na historii albo o rosyjskim potencjale totalitarnym 

Tematem artykułu jest manipulowanie obrazem historii, w szczególności obrazem totalitarnej przeszłości Związku Sowieckiego we współczesnej Rosji. Autor rekonstruuje genezę tego obrazu, który ujawnił się ostatnio przy okazji moskiewskich obchodów 60 rocznicy zwycięstwa nad nazizmem: obrazu stanowiącego syntezę tego, co imperialne, tego, co służyło powiększaniu rozmiarów państwa i jego potęgi militarno-politycznej w dziejach przedrewolucyjnej Rosji - z pozytywną reewaluacją sowieckiej tożsamości państwowej. Ideologiczny ładunek owej specyficznej syntezy przedstawiony zostaje na przykładzie treści podręczników do historii, programów edukacyjnych oferowanych przez rosyjskie media, a także analizy wybranych prac przedstawicieli oficjalnej, zwłaszcza lansowanej w mediach, historiografii rosyjskiej. Autor próbuje odtworzyć strukturalne cechy wspólnego im wszystkim obrazu historii Rosji w XX w., zwracając uwagę na podjętą w nich apologię ekspansywnej polityki Stalina lat 1939-1941 (pakt Ribbentrop-Mołotow) i 1944-1946 (Jałta) jako "jedynie słusznej" odpowiedzi polityki rosyjskiej na zagrożenia płynące z "Zachodu".

ARCHIWUM

Dariusz Jarosz, Maria Pasztor (oprac.)
Raport końcowy Augustina Jordana, ambasadora Francji w Polsce, z 6 listopada 1973 r. 

RECENZJE I NOTY

Jerzy Tomaszewski
Richard Pipes, Vixi, Memoirs of a Non-Belonger (polskie wydanie: Żyłem: Wspomnienia niezależnego)

Anna Wojciuk
Bertrand Badie, L'impuissance de la puissance. Essai sur les nouvelles relations internationales 

Aleksander Surdej
Jeffrey D. Sachs, The End of Poverty. Economic Possibilities for Our Time

Mark K. Melamed
Natan Sharansky, The Case for Democracy 

Noty bibliograficzne 

KRONIKA DYPLOMATYCZNA

PISM
Francja-Polska: współpraca na rzecz bezpieczeństwa w Europie (Edyta Posel-Częścik)