Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 5/2005

Spis treści

Polska polityka zagraniczna po wyborach - ile kontynuacji, ile zmiany (Roman Kuźniar)  

ARTYKUŁY

Stanisław Żerko
Polska polityka zagraniczna w styczniu-sierpniu 1939 r. 

Odrzucając oferty wejścia w skład kierowanej przez Niemcy koalicji i podtrzymując związki z mocarstwami zachodnimi, Polska stanęła na drodze dalszej ekspansji hitlerowskiej Rzeszy. "Rozwiązanie" tak zwanej kwestii polskiej stało się w tej sytuacji nieodzownym warunkiem realizacji programu Hitlera w dziedzinie polityki zagranicznej. Najwyższe czynniki w Polsce rozumiały, że przyjęcie pozornie wspaniałomyślnych propozycji niemieckich oznaczałoby w przyszłości satelityzację państwa.

Kryzys polityki appeasementu w marcu 1939 r. i zagwarantowanie przez Wielką Brytanię niepodległości Polski wprawdzie ułatwiły Warszawie szukanie wyjścia z dramatycznej sytuacji, lecz nadzieje na to okazały się złudne. Założeniem błędnym okazało się też oczekiwanie, iż kanclerz Rzeszy okaże się politykiem kalkulującym chłodno, stroniącym od zbytecznego ryzyka. Pole, na jakim przyszło działać polskiej dyplomacji w 1939 r., było zresztą i tak wyjątkowo zawężone.

Opublikowane właśnie staraniem PISM polskie dokumenty dyplomatyczne znacznie poszerzają wiedzę na temat głównych kierunków polityki zagranicznej Rzeczypospolitej w tych ważnych miesiącach.

Urszula Pałłasz
Końcowa faza negocjacji nad Traktatem Konstytucyjnym - polska perspektywa

W ujęciu chronologicznym przedstawiono wydarzenia związane z negocjacjami w sprawie Traktatu Konstytucyjnego w drugiej fazie Konferencji Międzyrządowej (styczeń-czerwiec 2004 r.). Autorka skoncentrowała się na głównych działaniach polskiej dyplomacji, skrótowo omawiając stanowiska pozostałych partnerów w procesie negocjacyjnym. Najbardziej szczegółowo ukazała dochodzenie do kompromisu w sprawie systemu głosowania w Radzie. Pozostałe zagadnienia, będące w tym okresie przedmiotem rozmów (blisko kilkadziesiąt różnej wagi), jedynie zasygnalizowała, nie powracając do zagadnień uzgodnionych w pierwszej fazie Konferencji Międzyrządowej, jesienią 2003 r. Zakończenie Konferencji w 2004 r. - ważnego etapu procesu politycznego zainicjowanego w Unii Europejskiej w 2000 r. - nie było przesądzone. Niektóre dylematy, których nie udało się rozstrzygnąć także w 2004 r., odżyły w roku 2005.

Przypomniana została też krótko sprawa inwestytury Komisji Europejskiej w 2004 r. Problemy z nią związane do pewnego stopnia wynikały z atmosfery okresu, w którym przyszłość Traktatu Konstytucyjnego rysowała się o wiele bardziej optymistycznie.

Marek Madej
Możliwość uzyskania przez terrorystów broni jądrowej a zagrożenie terroryzmem nuklearnym 

W społeczeństwach państw zachodnich silne jest przekonanie o realności i powadze zagrożenia terroryzmem z użyciem broni masowego rażenia, w tym środków nuklearnych. Ma ono jednak swe źródła bardziej w koncentracji przy ocenie rangi problemu na ewentualnych skutkach ataków terrorystycznych z użyciem broni nuklearnej, aniżeli w próbach rzetelnego oszacowania prawdopodobieństwa zajścia tego typu zdarzeń. To ostatnie zaś w największym stopniu zależy od zakresu i skali możliwości uzyskania broni nuklearnej przez zainteresowane tym grupy terrorystyczne. Teoretycznie mogłyby one wejść w posiadanie takich środków na trzy sposoby - przez współpracę z rządem dysponującym tego rodzaju bronią, kradzież albo nielegalny zakup jej gotowych egzemplarzy oraz samodzielną produkcję urządzenia nuklearnego. W artykule autor przedstawił skalę trudności wiążących się z próbą uzyskania przez terrorystów broni jądrowej w każdy wymieniony sposób, koncentrując się na technicznych i politycznych aspektach zagadnienia oraz wskazując na niewielkie prawdopodobieństwo powodzenia tego rodzaju działań, niezależnie od wybranej przez daną grupę metody.

Piotr Kozłowski
Uwarunkowania polityki Japonii wobec ASEAN

Autor przedstawił swoją interpretację japońskich zachowań w stosunkach międzynarodowych, opierając się na przykładzie polityki Tokio wobec Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Analiza tego problemu zbudowana została przez odniesienie do koncepcji "państwa reaktywnego", czyli niezdolnego do samodzielnego kreowania polityki zagranicznej, w wyznaczaniu jej celów uzależnionego od presji zewnętrznej. Autor broni poglądu, że pomimo znaczącego wpływu, jaki Stany Zjednoczone wywierają na Japonię w dziedzinie polityki zagranicznej, Tokio konsekwentnie realizuje autorskie koncepcje, również takie, które stoją w sprzeczności z wolą Waszyngtonu.

Czynniki warunkujące politykę japońską wobec ASEAN zostały przedstawione w artykule w trzech odsłonach. Wykorzystując perspektywę realistyczną, autor zaprezentował żywotne interesy japońskie w regionie Azji Południowo-Wschodniej, a następnie prześledził ich realizację w warunkach presji amerykańskiej oraz odniósł się do zarzutów dysfunkcjonalności japońskiego aparatu tworzenia polityki zagranicznej.

ARCHIWUM

Włodzimierz Borodziej, Piotr Długołęcki (oprac.)
Moskiewskie wytyczne do polityki zagranicznej PRL: przykłady

RECENZJE I NOTY

Marta Kosmala
Ramon Myers, Michel C. Oksenberg, David Shambaugh (red.), Making China Policy. Lessons from the Bush and Clinton Administrations
Ann Kent, China, the United Nations and Human Rights - The Limits of Compliance 

Beata Górka-Winter
Waldemar J. Dziak, Kim Dzong Il 

Łukasz Kulesa
Joseph S. Nye, Soft Power. The Means to Success in World Politics 

Dariusz Adamczyk
Anna Sosnowska, Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947-1994) 

Marta Kołodziejczyk
Guy Sorman, Made in USA. Spojrzenie na cywilizację amerykańską 

Noty bibliograficzne

KRONIKA DYPLOMATYCZNA