Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 1/2005

Spis treści

O sprawach zagranicznych w telewizji 

ARTYKUŁY

Włodzimierz Borodziej
Polityka zagraniczna Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w roku 1972 – szkic do dyskusji

Najistotniejszym elementem kształtującym polską politykę zagraniczną było ścisłe podporządkowanie Polski Związkowi Radzieckiemu, widoczne zarówno w stosunkach polsko-radzieckich, jak i w kontaktach Polski z innymi krajami. W 1972 r. nastąpiła pewna poprawa stosunków z krajami zachodnimi, czego wyrazem były m.in. wizyta prezydenta Nixona w Warszawie, wizyta Gierka we Francji, podpisanie wielu umów gospodarczych i konsularnych, a przede wszystkim nawiązanie stosunków dyplomatycznych z RFN. Poprawa ta nie spowodowała jednak zmniejszenia zależności od Moskwy. W kontaktach z krajami socjalistycznymi rok 1972 nie przyniósł istotnych zmian – ważnym wydarzeniem było jedynie (przesądzone już w 1971 r.) otwarcie granicy z NRD. Wiele uwagi polska dyplomacja poświęciła także przygotowaniom do Europejskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy. Natomiast polityka wobec krajów Azji, Afryki i Ameryki Południowej koncentrowała się na potencjalnych korzyściach ekonomicznych, a w sferze politycznej skierowana była przeciwko polityce chińskiej i amerykańskiej, co szczególnie odzwierciedlało stanowisko Polski wobec konfliktu wietnamskiego.

Łukasz Kulesa, Rafał Tarnogórski
Przyszłość ONZ – reinterpretacja czy zmiana Karty Narodów Zjednoczonych?

Autorzy przedstawiają analizę kwestii prawnych związanych z reformą Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jako punkt wyjścia wybrano dwie inicjatywy dotyczące reformy ONZ – polską propozycję przyjęcia Nowego Aktu Politycznego dla Narodów Zjednoczonych oraz konkluzje raportu przedstawionego przez Panel Wysokiego Szczebla do spraw Zagrożeń, Wyzwań i Zmiany, utworzony przez Sekretarza Generalnego ONZ. Autorzy stwierdzają, że możliwe jest połączenie obu tych projektów dzięki oparciu konkretnych zmian, w tym zmian instytucjonalnych, na uzgodnionym przez państwa członkowskie ONZ współczesnym odczytaniu podstawowych norm regulujących współpracę międzynarodową. Próbują udzielić odpowiedzi na pytanie, jakie kierunki interpretacji celów i zasad umieszczonych w art. 1 i 2 Karty Narodów Zjednoczonych mogłyby być przyjęte przez wszystkich członków Organizacji jako rdzeń reformy ONZ. Charakter i waga spraw regulowanych w Karcie NZ sprawiają, że nieuniknione jest połączenie obu dróg – reinterpretacja doprowadzi w konsekwencji do zmiany Karty.

Janusz Symonides
Regulacje i dyskusje międzynarodowe dotyczące bioetyki i nowych technologii

Postępy w biologii, medycynie i inżynierii genetycznej stwarzają konieczność przyjęcia prawnych i etycznych regulacji, gwarantujących, że nie spowodują one pogwałcenia praw człowieka, godności i integralności istoty ludzkiej. Instrumentami prawnomiędzynarodowymi, ustanawiającymi standardy bioetyczne, są: przyjęte przez UNESCO Deklaracja w sprawie genomu ludzkiego i praw człowieka (1997 r.) i Deklaracja w sprawie danych genetycznych człowieka (2003 r.) oraz Konwencja Rady Europy o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny (1997 r.) wraz z dwoma protokołami dodatkowymi. Obecnie prowadzone są w ONZ prace i dyskusje, które mają doprowadzić do przyjęcia przez Zgromadzenie Ogólne deklaracji wzywającej państwa członkowskie do ustanowienia zakazu klonowania istot ludzkich oraz stosowania technik inżynierii genetycznej godzących w godność człowieka. Istotne znaczenie dla ujednolicenia stanowiska w sprawach nowych technologii miałoby też przyjęcie przez Konferencję Generalną UNESCO w 2005 r. deklaracji poświęconej zasadom bioetyki.

Dariusz Jarosz
Polska i Polacy w świetle brytyjskich dokumentów dyplomatycznych z lat 1971–1973

Podstawą źródłową artykułu są materiały archiwalne Public Record Office w Londynie wytworzone przez Foreign and Commonwealth Office, a dotyczące spraw Polski. Wynika z nich, iż brytyjscy dyplomaci szczególnie interesowali się zmianami personalnymi w nowej ekipie władzy tworzonej i kierowanej przez Edwarda Gierka. Zauważali jego nowy styl rządzenia, polegający na częstszych i bardziej bezpośrednich – niż Władysława Gomuł- ki – kontaktach z przedstawicielami różnych grup społecznych. Twierdzili, iż o tym, czy zmiany w partii i rządzie wystarczą do zapewnienia jej długookresowej stabilności, przesądzą sukcesy reżimu w dziedzinie gospodarczej. Ich zdaniem, przywódcy PRL nie zdecydowali się na głębsze reformy, odkładali najważniejsze decyzje, stawiając na wzmocnienie polskiej ekonomiki dzięki kredytom zagranicznym. Zauważali gierkowską „ekspansję konsumencką” (consumer-led expansion), podkreślali bardziej otwartą politykę władz wobec Kościoła katolickiego, analizowali przejawy liberalizacji w zakresie wolności słowa. W sprawie stosunków ze światem zewnętrznym nie mieli złudzeń co do podporządkowania polskiej polityki zagranicznej Moskwie, snuli domysły na temat jego przyczyn. W rzadkich raportach charakteryzujących Polaków jako naród podkreślano, iż są trudni do rządzenia, wybuchowi i anarchistyczni. Ich stosunek do gierkowskiej ekipy władzy miały cechować ostrożność i sceptycyzm.

RECENZJE I NOTY BIBLIOGRAFICZNE

Aleksander Surdej 
Mitchell A. Orenstein, Out of the Red: Building Capitalism and Democracy in Postcommunist Europe 

Edyta Posel-Częścik
Aleksandra Skrabacz, Kobiety w obronie narodowej Polski u progu XXI wieku

Janusz Dołęga
Ulrich Steger, Corporate Diplomacy. The Strategy for a Volatile, Fragmented Business Environment

Ernest Wyciszkiewicz
Alexei D. Voskressensky, Russia and China. A Theory of Inter-State Relations

Hubert Stys
Michał Jerzy Zacharias, Komunizm, federacja, nacjonalizmy. System władzy w Jugosławii 1943–1991. Powstanie, przekształcenia, rozkład

Noty bibliograficzne

ARCHIWUM

Małgorzata Mroczkowska (oprac.)
Witolda Gombrowicza „Uwagi na temat reorganizacji i odbudowy współżycia kulturalnego między Polską i Argentyną, oraz polskiej polityki kulturalnej na terenie emigracji”
                              

KRONIKA DYPLOMATYCZNA