Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 4/2004

Spis treści

Racjonalny wybór polityczny

ARTKUŁY

Ewa Romaniuk-Całkowska
Rząd francuski i federalizacja Unii Europejskiej

Celem Francji w polityce europejskiej jest zwiększenie znaczenia Europy na scenie międzynarodowej oraz zapewnienie sobie roli lidera procesów zjednoczeniowych. Stanowisko wobec federalizacji UE, jakie Francja zajmuje, jest wypadkową dążeń do budowy Wielkiej Europy i ochrony własnych interesów gospodarczych dzięki skuteczności polityk wspólnotowych. W praktyce politycznej to stanowisko znajduje wyraz w popieraniu przez nią elastyczności jako zasady funkcjonowania Wspólnoty Europejskiej. Z inicjatywy Francji i Niemiec zasada ściślejszej współpracy wpisana została do prawa wspólnotowego. Kierunek reformy instytucjonalnej odpowiada francuskim postulatom zwiększenia efektywności systemu instytucjonalnego WE oraz rozwoju współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony. Obecnie Jacques Chirac proponuje utworzenie grupy pionierskiej, by zapewnić realizację celów Unii niezależnie od możliwości i woli politycznej państw najmniej zaangażowanych w procesy integracyjne. Państwo narodowe uznawane jest jednak nadal za podstawową formę reprezentowania i ochrony interesów narodowych.

Tomasz Grzegorz Grosse
Wyzwania polsko-niemieckiej współpracy regionalnej

Artykuł przedstawia analizę możliwości współpracy między polskimi i niemieckimi regionami w Unii Europejskiej. Na początku ukazuje stan stosunków dyplomatycznych między Polską a Niemcami w ostatnim okresie, zwłaszcza po szczycie UE w Brukseli w 2003 r. Nakreślona została propozycja działań poprawiających te relacje. Jednym z kierunków może być zdynamizowanie współpracy między regionami obu krajów. Omówiono zarówno dotychczasowe formy tej współpracy, jak i otwierające się wraz z przystąpieniem Polski do UE nowe możliwości. Zostały przedstawione zasadnicze warunki, od których zależy powodzenie międzynarodowej współpracy regionów. Są to: uwolnienie jej od historycznych uprzedzeń i emocji, partnerskie zorganizowanie warunków instytucjonalnych do tej współpracy, zdecentralizowanie uprawnień w zakresie współpracy regionalnej, umiejętność określania wspólnych interesów i stanowisk polskich regionów na forum krajowym i międzynarodowym. Istotnym uwarunkowaniem poprawienia relacji między polskimi i niemieckimi regionami i wykorzystania nowych możliwości współpracy związanych z integracją europejską jest podjęcie kompleksowych przygotowań przez polską administrację. Dlatego w artykule zostały także omówione wyzwania, jakie stoją przed administracją regionalną. Najważniejszymi wydają się: odpowiednie przygotowanie administracyjne do członkostwa, kształtowanie długofalowej polityki rozwoju województwa, dążenie do powołania w przyszłości 16 regionalnych programów europejskich, strategiczne budowanie kapitału ludzkiego w regionach, budowanie szeroko rozumianego partnerstwa, w tym międzynarodowego.

Adrian Zdrada
Pojęcie „coalition of the willing” w polityce Stanów Zjednoczonych

"Koalicje chętnych" są charakterystycznym elementem polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych prowadzonej przez administrację George’a W. Busha. Pojęcie to nie zostało wymyślone przez przedstawicieli obecnej administracji, również koalicje ad hoc nie są czymś nowym w polityce amerykańskiej. Można jednak założyć, że jeżeli określenie coalition of the willing przejdzie do historii, to będzie kojarzone właśnie z prezydenturą George’a W. Busha. Ważne jest zatem omówienie roli, jaką ta koncepcja odgrywa w polityce obecnej administracji, pokazanie procesu ewolucji samej „koalicji chętnych” oraz wskazanie kierunku możliwego rozwoju polityki opartej na takiej koalicji w przyszłości. Analiza polityki Stanów Zjednoczonych realizowanej przez administrację George’a W. Busha pozwala sformułować dwie tezy o „koalicji chętnych”. Po pierwsze, koncepcja ta stała się nadrzędna w systemie tradycyjnych sojuszy. Po drugie, mimo licznych słów krytyki ze strony przedstawicieli Partii Demokratycznej, ewentualna wygrana kandydata tej partii w listopadowych wyborach nie wpłynie w znaczny sposób na realizację polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych.

Ernest Wyciszkiewicz
Strategia nuklearna Federacji Rosyjskiej

Strategiczne siły nuklearne zajmują główne miejsce w polityce obronnej Federacji Rosyjskiej. Obniżenie zdolności operacyjnych sił strategicznych, postępująca redukcja stanu liczebnego oraz wysuwane przez niektóre środowiska plany „denuklearyzacji” polityki FR nie zmieniły tej sytuacji. Zachowanie zdolności odstraszania jądrowego jest wciąż uznawane za najtańszy i najskuteczniejszy sposób na zapewnienie bezpieczeństwa, przynajmniej do czasu przeprowadzenia gruntownej reformy sił konwencjonalnych. U podstawy obecnej strategii nuklearnej leży rozszerzona doktryna odstraszania, zakładająca ewentualność użycia strategicznych sił nuklearnych w odpowiedzi nie tylko na atak jądrowy, lecz także na atak z użyciem innego rodzaju broni masowego rażenia lub zmasowany atak konwencjonalny. Rosja zachowuje ponadto możliwość wykonania „pierwszego uderzenia nuklearnego”. Na zwiększenie się roli arsenału jądrowego wpłynęły również czynniki zewnętrzne, a mianowicie interwencja NATO w Kosowie, jednostronne wypowiedzenie przez Stany Zjednoczone układu ABM oraz zmiany w amerykańskiej doktrynie bezpieczeństwa narodowego.

Immanuel Wallerstein
Ruchy masowe. Czym jest ruch antysystemowy dzisiaj?

Tadeusz Miłkowski
Kościół hiszpański i Watykan w czasie wojny domowej

Pomimo konfliktów dyplomatycznych z II Republiką wybuch wojny domowej był dla Watykanu niemiłym zaskoczeniem. Stolica Apostolska zajęła postawę wyczekującą i ostrożną wobec wydarzeń w Hiszpanii, nawet gdy skala antyklerykalnych pogromów stała się powszechnie znana. Wynikało to z dwóch powodów. Po pierwsze z przyjęcia zasady „ratowania tego, co się da uratować” po stronie republikańskiej. Po drugie z faktu, że najważniejszy sojusznik Franco – hitlerowskie Niemcy – był największym wrogiem Watykanu w ówczesnym świecie (oczywiście poza ZSRR). Problem katolickiej Baskonii, popierającej Republikę, wzmocnił w Sekretariacie Stanu pozycję tych osób, które opowiadały się za zachowaniem dystansu wobec narodowców. Również opinie najważniejszego hiszpańskiego duchownego, przebywającego przymusowo w Watykanie kardynała Vidal i Barraquera, umacniały politykę prowadzoną przez Pacellego niemal do samego końca wojny domowej w Hiszpanii.

RECENZJE I NOTY

Emil Pietras
John Keegan, Churchill  

Wojciech Szczepan Staszewski
Anna Przyborowska-Klimczak (red.), Z kart historii polskiej nauki prawa międzynarodowego

Jacek Foks -
Richard Parrish, Sports law and policy in the European Union 

Aleksander Kosicki
Jeanne A.K. Hey (ed.), Small States in World Politics Explaining Foreign Policy Behavior 

Michał Sikorski 
Jeanne A.K. Hey (ed.), Small States in World Politics Explaining Foreign Policy Behavior

Athanasios Vamvakidis 
M. Faith Tayfur, Semiperipheral Developmentand Foreign Policy: The Cases of Greece and Spain 

Noty bibliograficzne

ARCHIWUM

Jerzy Tomaszewski (oprac.)
Ambasada Konfederacji Szwajcarskiej w Polsce donosi z Bukaresztu..., 

KRONIKA DYPLOMATYCZNA