Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 2/2004

Spis treści

Kolegium Stosunków Międzynarodowych

ARTYKUŁY

Danuta Hübner
Przebieg i dotychczasowe rezultaty Konferencji Międzyrządowej

Adam Daniel Rotfeld
Czy Unia Europejska potrzebuje Wspólnej Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony?

Adam Eberhardt
Gruzja w polityce Federacji Rosyjskiej – konsekwencje „rewolucji róż”

Stosunki z Gruzją, ze względu na położenie geograficzne tego państwa, stanowią ważny kierunek rosyjskiej polityki zagranicznej. W artykule przedstawiono interesy Federacji Rosyjskiej w Gruzji oraz opisano instrumenty, jakimi Rosja jest w stanie oddziaływać na politykę władz w Tbilisi. Autor wskazuje, że gruzińska „rewolucja róż” z listopada 2003 r. doprowadziła do wyraźnego osłabienia pozycji politycznej Rosji na rzecz państw zachodnich, głównie Stanów Zjednoczonych. Władze rosyjskie stoją obecnie przed wyborem strategii: czy sprzyjać niestabilności Gruzji, m.in. poprzez rozgrywanie regionalnego separatyzmu, czy też upatrywać własnych korzyści w ewentualnym sukcesie reform demokratycznych i rynkowych zainicjowanych przez nowego prezydenta Micheila Saakaszwilego.

Mykola Riabczuk
Retoryka i polityka: paradoksy ukraińskiej „wielowektorowości”

Artykuł porusza kontrowersyjny problem „euroatlantyckiej” integracji Ukrainy. Autor analizuje okoliczności decyzji o przystąpieniu do NATO podjętej przez władze ukraińskie w 2002 r., przedstawia wewnętrzne i międzynarodowe reakcje wywołane tą decyzją i rozważa realne perspektywy członkostwa Ukrainy w NATO, biorąc pod uwagę politykę ukraińskich elit, nastawienie społeczeństwa ukraińskiego, nieprzychylne stanowisko Rosji oraz ostrożną postawę Zachodu. Dopóki na Ukrainie nie zostaną przeprowadzone reformy, państwo będzie się stawało coraz bardziej niedemokratyczne, a „euroatlantycka” retoryka ukraińskich przywódców wyraźnie będzie przeczyć ich nieeuropejskiej, autorytarnej polityce, dopóty Ukraina nie może i nie powinna być akceptowana jako poważny i wiarygodny partner w euroatlantyckiej wspólnocie. Jednocześnie autor stwierdza, że NATO powinno i mogłoby współpracować z Ukrainą w wielu sferach, wspierając demokratyczne reformy i posługując się jasno wyrażoną perspektywą członkostwa w Sojuszu (i Unii Europejskiej) jako silną zachętą do zmian systemowych.

Janusz Dobieszewski
Przesądy, uprzedzenia, stereotypy – kilka refleksji o pojęciach

Artykuł jest próbą; po pierwsze, sprecyzowania i wyraźnego rozdzielenia pojęć: „przesąd”, „uprzedzenie”, „stereotyp”. Po drugie, autor stara się ukazać, szczególnie w odniesieniu do stereotypu, możliwość nie tylko pejoratywnego, lecz także neutralnego, a nawet pozytywnego jego rozumienia, czemu towarzyszy uzasadnienie o charakterze filozoficzno-epistemologicznym, zaprzeczające możliwości dotarcia do rzeczy samej, do nieuwarunkowanego formami poznania czystego istnienia. Z tego punktu widzenia pojęcie „stereotyp” mogłoby być ujmowane w kontekście nie błędu, urojenia, pozoru, ale paradygmatu, archetypu czy formy. Z takiego ujęcia stereotypu i jego opozycyjności wobec uprzedzenia (stereotyp to zjawisko ze sfery myśli i poznania, uprzedzenie zaś – ze sfery emocji i zachowań) wynikają, i jest to trzeci główny element artykułu, postulaty uznania specyfiki i odrębności sposobu odnoszenia się do obydwu zjawisk. W przypadku stereotypów chodziłoby nie tyle o ich przezwyciężanie, ile o ich komplikowanie, pokazywanie różnorodności ich treści historycznej i teoretycznej, odsłanianie napięć, subtelności i niuansów w nich ukrytych.

RECENZJE I NOTY

Jerzy Tomaszewski
Jan Němeček (vedoucí kolektivu), Jan Kuklík, Helena Nováčková, Ivan Šťoviček (red.), Od rozpadu Česko-Slovenska do uznání československé prozatímní vlády 1939–1940 (16. březen 1939 – 15. červen 1940)

Łukasz Kulesa
Ryszard Zięba, Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych

Mieczysław Stolarczyk
Ryszard Zięba, Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych

Małgorzata Krystyniak
Rita Furuseth, Creating Security through Immigration Control. An analysis of European immigration discourse and the development towards a common EU asylum and immigration policy

Piotr Łossowski
Edmundas Gimžauskas, Baltarusiu veiksnys formuojantis Lietuvos valstybei 1915-1923 m. 

Stanisław Parzymies
Jerzy Kłoczowski, Sławomir Łukasiewicz (red.), O nowy kształt Europy. XX-wieczne koncepcje federalistyczne w Europie Środkowo-Wschodniej i ich implikacji dla dyskusji o przyszłości Europy 

Noty bibliograficzne

ARCHIWUM

Krzysztof Ruchniewicz (oprac.)
Sprawa niemieckich odszkodowań dla Polski w świetle materiałów Ministerstwa Prac Kongresowych,  

KRONIKA DYPLOMATYCZNA