Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 2/2003

Spis treści

Katalizator iracki

ARTKUŁY

Józef Oleksy
Polska w Unii Europejskiej: Jaka polityka zagraniczna?

Aleksander Surdej
Problemy instytucjonalizacji zarządzania gospodarką europejską w pracach nad Konstytucją Unii Europejskiej

Prace Europejskiego Konwentu Konstytucyjnego mają uporządkować istniejące i stworzyć nowe zasady dla funkcjonowania nowej, poszerzonej UE. Składająca się z 25, a w dalszej przyszłości może nawet z 36 państw, struktura będzie podatna na silne wewnętrzne tarcia i konflikty na tle wyboru polityk i ich dystrybucyjnych skutków. Dlatego szczególnie istotne jest uporządkowanie reguł decyzyjnych w zakresie zarządzania procesami gospodarczymi na poszerzonym obszarze UE. Artykuł ten omawia istniejące rozwiązania instytucjonalne i decyzyjne w obszarze polityk gospodarczych, przedstawia propozycje zmian formułowane przez uczestników Konwentu i argumenty na ich rzecz oraz analizuje prawdopodobieństwo wprowadzenia tych zmian. Zgodnie z tezą artykułu, w rozszerzonej UE będą współistnieć mechanizmy zarządzania gospodarką wymagające współpracy w różnych formach instytucjonalnych i o różnym stopniu intensywności, a Konstytucja UE nie stworzy mechanizmów polityki gospodarczej, które skopiują tradycyjne metody prowadzenia polityki gospodarczej na poziomie państw narodowych.

Adam Eberhardt
Problem wspólnej granicy w stosunkach rosyjsko-ukraińskich

Jednym z głównych punktów spornych w stosunkach rosyjsko-ukraińskich począwszy od 1991 r. jest uregulowanie statusu prawnomiędzynarodowego ich wspólnej granicy. Kontrowersje między Rosją a Ukrainą dotyczą zarówno wytyczenia granicy lądowej, jak i rozgraniczenia Morza Azowskiego oraz Cieśniny Kerczeńskiej. Niezgodność stanowisk obu państw wynika w znacznym stopniu ze sprzeczności ich podstawowych interesów - dążenia Ukrainy do delimitacji i demarkacji granicy z Rosją wpisywały się w jej politykę ograniczania powiązań z czasów ZSRS. W artykule szczegółowo omówiono genezę i przebieg sporów terytorialnych między oboma państwami oraz starano się ocenić perspektywy ich kompromisowego rozwiązania. Autor wykazuje, że pomimo podpisania w styczniu 2003 r. przez prezydentów Rosji i Ukrainy Porozumienia o granicy państwowej, proces regulowania statusu wspólnej granicy jest daleki od zakończenia, a różnice w stanowiskach obu stron nadal mają charakter zasadniczy, co utrudnia wypracowanie kompromisu.

Andrzej Makarewicz
Interwencja humanitarna czy „odpowiedzialność za ochronę”?

Problematyka interwencji humanitarnej podnoszona w związku z poważnymi naruszeniami praw człowieka w konfliktach zbrojnych wewnątrz państw jest ciągle zbyt kontrowersyjna, aby można było znaleźć jej konstruktywne rozwiązanie w bezpośredniej dyskusji na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych. Rozszerzanie się zakresu chronionych praw człowieka, zmieniające się rozumienie pojęcia bezpieczeństwa i dokonujące się jednocześnie akty ludobójstwa, masowe gwałty i czystki etniczne, przy bezczynności czy bezradności społeczności międzynarodowej poruszają sumienie świata i skłaniają do działania. Jedną z najbardziej znaczących inicjatyw w tym zakresie była inicjatywa Kanady dotycząca utworzenia Międzynarodowej Komisji do spraw Interwencji i Suwerenności Państwowej, służącej osiągnięciu konsensusu co do zasad i sposobów postępowania społeczności międzynarodowej w przypadkach masowych naruszeń praw człowieka. Komisja w raporcie ze swej pracy przedstawia interesującą wszechstronną analizę, w szczególności zagadnienia suwerenności oraz bezpieczeństwa i w oparciu o nią formułuje nowatorską koncepcję "odpowiedzialności za ochronę".

Klaas Dykmann
Polityka praw człowieka Organizacji Państw Amerykańskich

Artykuł zawiera analizę polityki Organizacji Państw Amerykańskich (OPA), dotyczącej praw człowieka w Ameryce Łacińskiej w latach 1970-1991. Po przedstawieniu międzynarodowego systemu praw człowieka następuje wyjaśnienie przyczyn, dla których utworzono OPA. Autor omawia następnie rolę państwa w Ameryce Łacińskiej, ekonomiczny aspekt praw człowieka, oraz powstawanie grup zajmujących się obroną praw człowieka. Po przedstawieniu problemów związanych z badaniami naukowymi, istniejących wyników badań oraz źródeł, dokonano analizy natury OPA, podkreślając wagę roli, jaką w systemie międzyamerykańskim odegrała Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka. W pracy poruszono również kwestię skutków dyktatury Pinocheta w Chile, polityki zagranicznej administracji Cartera oraz Reagana, dotyczącej polityki praw człowieka przyjętej przez OPA. Na koniec autor podejmuje się rozstrzygnięcia, czy polityka OPA dotycząca praw człowieka odniosła sukces czy porażkę i zastanawia się, czy kwestia praw człowieka została użyta instrumentalnie dla celów politycznych, w szczególności przez Stany Zjednoczone.

RECENZJE

Piotr Łossowski
И.С. Яжборовская, А.Ю. Яблоков, В.С. Парсаданова, [J.S. Jażborowskaja, A.Ju. Jabłokow, W.S. Parsadanowa], Катынский синдром в советско-польских и российско-польских отношениях, [Syndrom katyński w stosunkach polsko-radzieckich i polsko-rosyjskich] 

Wiesław Chrzanowski
Zbigniew Mazur, Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego

Stephen Holmes
Samantha Power, ’A Problem from Hell’: America and the Age of Genocide [’Problem z piekła rodem’: Ameryka i wiek ludobójstwa] David Halberstam, War in a Time of Peace: Bush, Clinton and the Generals [Wojna w czasach pokoju: Bush, Clinton i generałowie]

ARCHIWUM 

Aleksander Kochański (oprac.)
Spotkania Władysława Gomułki z prezydentem Syrii Nurredinem Atassim w Warszawie w listopadzie 1969 r. 

KRONIKA DYPLOMATYCZNA