Instytut został powołany ustawą z 20 grudnia 1996 r. o Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych i jest państwową osobą prawną. Jego organizowanie rozpoczęło się w końcu 1999 r.

Celem Instytutu jest służenie organom władzy państwowej oraz społeczeństwu polskiemu poprzez uczestnictwo w kształtowaniu polityki zagranicznej oraz pogłębianie i upowszechnianie wiedzy o sprawach międzynarodowych.

Do zadań Instytutu należą w szczególności:

• prowadzenie badań naukowych w zakresie spraw międzynarodowych,
• przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych,
• doskonalenie zawodowe kadr wykonujących zadania związane ze stosunkami międzynarodowymi i polityką zagraniczną RP,
• upowszechnianie w społeczeństwie polskim wiedzy z dziedziny współczesnych stosunków międzynarodowych,
• utrzymywanie kontaktów z ośrodkami szkoleniowymi, naukowymi i politycznymi w Polsce i za granicą,
• gromadzenie specjalistycznego księgozbioru i dokumentacji naukowej oraz prowadzenie otwartej działalności bibliotecznej,
• działalność wydawnicza.