• Wersja dla niedowidzących
  • wersja mobilna
  • e-Księgarnia
  • RSS
  • Dołącz do nas na Facebook
  • Dołącz do nas na Twitter
  • Dołącz do nas na Flickr
  • Oglądaj nas na YouTube
  • Dołącz do nas na Instagram
  • PISM English version
  • ПИМД Российская версия
Strona główna > Publikacje > Biuletyn PISM > Służba zewnętrzna Unii Europejskiej (EU external service)

Służba zewnętrzna Unii Europejskiej (EU external service)

font lower
font default
font bigger
podziel się:
facebook
twitter
gogole+
linkedin

 

28 sierpnia 2003
Emil Pietras
nr 48 (152)

Ujednolicona służba zewnętrzna Komisji Europejskiej (Unified external service of the European Commission) to wyodrębniona na podstawie decyzji Komisji Europejskiej (KE) z 1 lutego 1994 r. część personelu Komisji, której zadaniem jest utrzymywanie stosunków zewnętrznych z państwami nie będącymi członkami Unii Europejskiej oraz organizacjami międzynarodowymi. Zwierzchnikiem służby zewnętrznej jest komisarz ds. stosunków zewnętrznych. Bezpośrednio służba podlega kierownikowi Dyrekcji K: Służba Zewnętrzna (Directorate K: External Service) wchodzącej w skład Dyrekcji Generalnej ds. Stosunków Zewnętrznych (Directorate General for External Relations – DG RELEX) Komisji Europejskiej.

Członkowie służby zewnętrznej pracują zarówno w siedzibie Komisji w Brukseli, jak i w przedstawicielstwach w państwach trzecich i przy organizacjach międzynarodowych. W obrębie personelu Komisji, w tym także w służbie zewnętrznej, istnieją cztery grupy szczebli urzędniczych. Najwyżej usytuowani w hierarchii są urzędnicy z grupy A, z podgrupami A1 (dyrektor generalny) do A8 (asystent administracyjny). Urzędnicy grupy B są porównywalni ze średnim szczeblem urzędniczym w państwach członkowskich. Do grup C i D należą urzędnicy niższego szczebla, będący pracownikami sekretariatów[1].

Przekazanie przez państwa członkowskie instytucjom wspólnotowym szeregu kompetencji w zakresie spraw gospodarczych określiło charakter zadań służb Komisji odpowiedzialnych za sprawy zewnętrzne. Aż do wejścia w życie 1 listopada 1993 r. Traktatu z Maastricht, który m.in. sformułował podstawy Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, pracownicy w przedstawicielstwach Komisji zajmowali się głównie prowadzeniem negocjacji gospodarczych w zakresie udzielonych przez Komisję pełnomocnictw i dostarczaniem pomocy materialnej i niematerialnej państwom trzecim. Po 1993 r. zakres zadań pracowników służby zewnętrznej został rozszerzony m.in. o dokonywanie analizy polityki państwa, na terytorium którego znajduje się przedstawicielstwo Komisji Europejskiej i przesyłanie raportów do Komisji. Do 1993 r. zadania postawione przed przedstawicielstwami sprzyjały zatrudnianiu specjalistów w zakresie spraw technicznych (głównie działań pomocowych) i dopiero realizacja zadań związanych z Wspólną Polityką Zagraniczną i Bezpieczeństwa wytworzyła zapotrzebowanie na specjalistów w zakresie spraw politycznych.

Wraz z wyodrębnieniem służby zewnętrznej z personelu Komisji powołano grupę ekspertów, której zadaniem była ocena działalności nowoutworzonej służby. Wynikiem prac grupy był przyjęty przez Komisję Europejską 27 marca 1996 r. tzw. Raport Williamsona[2], który postulował wprowadzenie szeregu zmian, w tym większą „profesjonalizację” służby zewnętrznej, wprowadzenie regularnej rotacji personelu między Dyrekcją Generalną ds. Stosunków Zewnętrznych a przedstawicielstwami Komisji oraz nałożenia na urzędników należących do grupy A obowiązku pracy w przedstawicielstwach Komisji. W celu nawiązania bliższej współpracy z członkami służb dyplomatycznych państw członkowskich zaproponowano włączanie ich w prace Dyrekcji Generalnej ds. Stosunków Zewnętrznych. Niektóre postulaty zawarte w raporcie zostały uwzględnione podczas reorganizacji służby zewnętrznej w 1997 r., kiedy to Komisja podjęła decyzję o ustanowieniu obligatoryjnego systemu rotacji pracowników służby zewnętrznej należących do grupy A, który zaczął funkcjonować od 2000 r.

W państwach członkowskich UE wejście do służby zagranicznej odbywa się w oparciu o postępowanie kwalifikacyjne odrębne od zasad naboru do innych korpusów służby cywilnej. Z reguły jest to wieloetapowy egzamin, a osoby nowoprzyjęte, jak i członkowie służby są włączane w proces kształcenia ustawicznego. W przypadku służby zewnętrznej aż do 1994 r. nabór odbywał się w oparciu o ogólne zasady regulujące nawiązywanie stosunku pracy w Komisji Europejskiej (tzw. Staff Regulations), a dla osób zajmujących się stosunkami zewnętrznymi nie prowadzono specjalistycznych szkoleń. Zmiana w tym zakresie nastąpiła po 26 listopada 1999 r., gdy został przyjęty Europejski Program Dyplomatyczny (European Diplomatic Programme) skierowany do pracowników zajmujących się sprawami zewnętrznymi w Komisji i Sekretariacie Generalnym Rady UE oraz członków służb dyplomatycznych państw członkowskich. Celem programu, oprócz dostarczania wiedzy w zakresie spraw międzynarodowych, było budowanie europejskiej tożsamości w zakresie polityki zagranicznej (European foreign policy identity) m.in. przez stworzenie warunków do nawiązywania kontaktów osobistych miedzy „europejskimi dyplomatami”.

W przyszłości lukę w zakresie szkolenia członków służby zewnętrznej ma wypełnić Europejska Akademia Dyplomatyczna (European Diplomatic Academy)[3]. W założeniu ma to być instytucja współpracująca z ośrodkami szkoleniowymi o profilu dyplomatycznym w państwach członkowskich. Projektowana Akademia ogrywałaby także ważną rolę w kwestii dalszego rozwoju służby zewnętrznej oraz przyczyniałaby się do tworzenia „wspólnej kultury” służby zewnętrznej i służb zagranicznych poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej. Przedmiotem nauczania w Akademii miałyby być m.in. negocjacje dyplomatyczne, stosunki międzynarodowe, międzynarodowe prawo publiczne, prawo Unii Europejskiej oraz zagadnienia związane z Wspólną Polityką Zagraniczna i Bezpieczeństwa. Jak do tej pory główną przeszkodą w rozpoczęciu działalności Akademii jest brak środków finansowych w budżecie UE przeznaczonych na ten cel.

Obecnie służba zewnętrzna posiada wiele cech zarówno aparatu urzędniczego wykonującego swoje zadania wewnątrz kraju, jak i służby zagranicznej. W porównaniu ze służbami dyplomatycznymi państw członkowskich służba zewnętrzna wykazuje różnice m.in. w zakresie sposobu naboru do służby, charakteru stosunku pracy, systemu szkolenia oraz braku odrębnych stopni służbowych. Podczas gdy służby dyplomatyczne państw członkowskich coraz częściej zajmują się sprawami gospodarczymi, w przypadku służby zewnętrznej ewolucja zadań przebiega w przeciwnym kierunku i coraz częściej obejmuje zagadnienia polityczne.

Utworzenie służby zewnętrznej UE oraz nadanie jej cech służby dyplomatycznej popierają instytucje Unii, głównie Parlament Europejski i Komisja, które w serii dokumentów wskazywały na potrzebę dalszego rozwoju służby zewnętrznej i przekształcenia jej w służbę dyplomatyczną Unii Europejskiej. Taka postawa spotyka się z niechęcią niektórych państw członkowskich (głównie Wielkiej Brytanii), które obawiają się osłabienia własnego instrumentarium w zakresie polityki zagranicznej i jednocześnie nadawania zbyt wyraźnych cech państwowych Unii Europejskiej.

Powołanie akademii dyplomatycznej i służby dyplomatycznej Unii Europejskiej było przedmiotem dyskusji na forum Konwentu w sprawie przyszłości UE[4]. Zawarta w projekcie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy propozycja utworzenia stanowiska Ministra Spraw Zagranicznych Unii Europejskiej, zaakceptowana na spotkaniu Rady Europejskiej w Salonikach, stawia kolejne pytania związane z przyszłością służby zewnętrznej[5]. Dotychczas w realizację polityki zewnętrznej Unii Europejskiej oprócz służby zewnętrznej byli także włączeni pracownicy Sekretariatu Generalnego Rady Unii Europejskiej, którzy podlegają Wysokiemu Przedstawicielowi ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Jednakże skuteczność ich działań ograniczała zarówno niedostateczna koordynacja wewnątrz UE, jak też słaba współpraca z służbami zagranicznymi państw członkowskich. Zorganizowanie aparatu obsługującego funkcjonowanie Ministra, który skupiałby pracowników służby zewnętrznej i osoby zatrudnione w Sekretariacie Generalnym Rady UE de facto byłoby krokiem w kierunku utworzenia służby dyplomatycznej Unii Europejskiej. Powołanie de iure służby dyplomatycznej UE stworzyłoby sytuację nowego rodzaju, gdy instytucja ponadnarodowa zaczęłaby dysponować wyspecjalizowanym aparatem urzędniczym, na określenie którego używałaby nazwy „służba dyplomatyczna” i który realizowały jej cele w obszarze polityki zagranicznej. Ponadto byłby to kolejny sygnał, iż przy nadawaniu kształtu instytucjonalnego Unii przewagę zdobywa koncepcja federalistyczna.



[1] Kategoria A obejmuje stanowiska administracyjne i doradcze, na których wymagane jest wykształcenie wyższe. Kategoria B i C to stanowiska pomocnicze, do zajmowania których jest konieczne wykształcenie średnie. Kategoria D obejmuje stanowiska, na których wymagane jest wykształcenie podstawowe. Praca w służbie zewnętrznej wymaga wyższych kwalifikacji, dlatego też nie są zatrudniani pracownicy należący do grupy D.

[2] Report on the Long Term Needs of the External Service, (SEC (1996)554).

[3] Powyższa nazwa to propozycja Rady. Parlament Europejski proponuje nazwę College of European Diplomacy, natomiast środowiska francuskojęzyczne Ecole Diplomatique Communautaire.

[4] Zob. Final Report of Working Group VII on External Action, CONV 459/02, Brussels, 16 December 2002.

[5] Zob. K. Bałon, Wybrane instytucje prawne w projekcie Traktatu ustanawiającego Konstytucję Europejską (26–27 maja 2003 r.), „Biuletyn” (PISM), nr 34 (138) z 9 czerwca 2003 r.

152
152 (255 KB)

 


 
Portal PISM wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję politykę prywatności portalu. zamknij