Konferencja: Towards Reinvigorated Transatlantic Relations and a new Strategic Concept of NATO: views from Central Europe

Sesja I. Podczas pierwszej sesji uczestnicy próbowali odpowiedzieć na pytanie o obecne miejsce NATO i jego znaczenie w krótkoterminowej i długoterminowej perspektywie. Prelegenci zgadzali się co do tego, że NATO jest kluczowe dla globalnej stabilności, ale wymaga zasadniczych zmian. Zauważano przy tym, że wciąż silnym fundamentem współpracy transatlantyckiej jest wyjątkowa wspólnota uznawanych wartości, zasad i instytucji – swoiste acquis atlantique. Wskazywano, że dla wzmocnienia skuteczności NATO konieczne jest jego dostosowanie do aktualnych wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa. Drogą do spełnienia tego celu ma być przede wszystkim - poprzedzone pogłębioną dyskusją - wypracowanie nowej koncepcji strategicznej oraz reforma instytucjonalna w takich obszarach, jak proces decyzyjny czy pozyskiwanie środków na finansowanie działalności Sojuszu. Istotnym punktem wyjścia powinno być określenie globalnego kontekstu oraz zidentyfikowanie strategicznych problemów. W tym sensie zasadniczym wyzwaniem pozostaje interpretacja zobowiązań wynikających z art. 5 oraz kwestia równoważenia zadań realizowanych na i poza terytorium państw członkowskich. Zwracano uwagę na potrzebę efektywnej dyplomacji publicznej, która będzie w stanie uzasadnić i wytłumaczyć społeczeństwu działania podejmowane przez NATO. Zwracano przy tym uwagę na niewielkie znaczenie UE w rozwoju współpracy transatlantyckiej, a wręcz argumentowano, że UE nie będzie się liczyć dopóki jej stosunki ze Stanami Zjednoczonymi nie uzyskają strategicznego znaczenia.

Sesja III. Dyskusja w trzeciej części konferencji koncentrowała się głównie wokół kwestii rozszerzenia NATO. Uczestnicy zgodnie wyrażali przekonanie, że proces przystępowania nowych krajów do Sojuszu przyczyniał się do stabilizacji i ukończenia reform demokratycznych w tych państwach a dla wielu z nich był swoistym przygotowaniem do późniejszego członkostwa w UE. Kontynuacja rozszerzenia powinna być nadal przedmiotem debaty w NATO oraz szczególnej uwagi Sojuszników, a zwłaszcza nowej administracji USA. Mimo to da się zauważyć, zwłaszcza w niektórych krajach europejskich, znaczne osłabienie woli politycznej do dalszego rozszerzenia Sojuszu. Oprócz problemów politycznych, zwrócono też uwagę na inne, podstawowe problemy związane z rozszerzeniem. O ile bowiem można zgodzić się, że przystąpienie do NATO niektórych państw Bałkanów Zachodnich nie budzi kontrowersji, to członkowstwo Ukrainy i Gruzji należy traktować jako odległą i budzącą wiele wątpliwości perspektywę. Jako oczywiste przeszkody wymieniano tutaj przede wszystkim następstwa konfliktu rosyjsko-gruzińskiego, a także niechęć dużej części społeczeństwa Ukrainy do członkostwa. W tym kontekście poruszono kwestię dyplomacji publicznej, jako dotychczas mało eksploatowanej formy aktywności NATO, która jednak mogłaby przyczynić się do zmiany negatywnego postrzegania Sojuszu przez społeczeństwa ewentualnych krajów kandydujących. Pojawiły się też oceny mówiące o fiasku polityki państw Europy Środkowej i Wschodniej, którym na szczycie w Bukareszcie ostatecznie nie udało się wynegocjować przyznania MAP Ukrainie i Gruzji. Kilku uczestników dyskusji zastanawiało się więc nad możliwością ustanowienia nowych form zacieśnionego partnerstwa Ukrainy i Gruzji z Sojuszem, przy czym zwrócono uwagę na niebezpieczeństwo ograniczenia efektywności takiej współpracy przez zbyt skomplikowane i czasochłonne procedury techniczne. Przy tej okazji poruszono też wątek wprowadzenia nowego rodzaju członkostwa w NATO, które jednak uznano za potencjalnie niebezpieczny precedens. W odniesieniu do globalnych partnerstw NATO pojawiły się natomiast sugestie, mówiące że Sojusz potrzebuje współpracy nie tylko ze wszystkimi nowoczesnymi demokracjami na świecie, ale także musi określić swoją politykę wobec tych państw, które niezależnie od systemu politycznego, z różnych względów (np. ze względu na zasobność w surowce naturalne, bieżące i przyszłe operacje) powinny być brane pod uwagę przy formułowaniu przyszłej strategii NATO.

Programme

9.45–10.00 Conference opening

• Sławomir Dębski (Director, Polish Institute of International Affairs)
• James J. Townsend (Vice President, the Atlantic Council of the United States)

10.00–10.30 
Keynote speech: Prof. Adam Daniel Rotfeld

10.30–10.45 coffee break

10.45–12.45

Session 1: What do we need NATO for - in the short-term and long-term perspective?

• Should NATO be a forum for political consultations, military ‘toolbox’, or both?
• How to strike the balance between Article V obligations and out-of-area operations in countries such as Afghanistan?
• Is there a distinct “Central European” approach to the threat assessment at NATO level?
• How can the Central Europeans make their voices heard?

Speakers:

• Daniel Hamilton (Director of the Center for Transatlantic Relations at the School of Advanced International Studies, Johns Hopkins University)
• Adam Kobieracki (Director, Security Policy Department, Ministry of Foreign Affairs, Poland)
• Martin Svárovský (Deputy Director, Strategy, Analysis and Project Management Office, Ministry of  Foreign Affairs, Czech Republic)
• Ivo Samson (Head of the International Security Program, RC SFPA, Bratislava)

12.45–13.00 coffee break

13.00–15.00

Session 2: Relations between NATO and the Russian Federation

• Does the Georgian conflict dashed the perspective of mutual cooperation? What prerequisites are needed for these relations to re-emerge?
• Is Russia “lost” as a security partner for NATO? Should it be considered a threat?
• Are there common interest of NATO and Russia – e.g. stability of Central Asia or Middle East? 
• What are the most promising areas of military-technical cooperation (how to implement the logic of small steps in developing cooperation if political-strategic dialogue fails or is blocked)?
• Do we need a new European security architecture, as Russia is proposing, and what would be the role of NATO in such a structure?

Speakers:

• Jacek Bylica (Head of the Weapons of Mass Destruction Centre, NATO)
• Łukasz Kulesa (Acting Head of the Research Office, Polish Institute of International Affairs)
• Kadri Liik (Director, International Centre for Defence Studies, Estonia)
• Julianne Smith (Director and Senior Fellow, Europe Program, Center for Strategic and International Studies)
• János Terényi (Director, Hungarian Institute of International Affairs)

15.00–16.00 lunch

16.00–17.45 

Session 3: Enlargement policy and system of partnerships

• Is the enlargement policy of NATO effectively over?
• Is there a possibility of creating some kind of partial membership (or uniquely close partnership) for countries like Ukraine, Georgia, or Macedonia?
• How far should NATO go in the contacts with its non-European partners?
• What should be the future of the whole system of partnerships: PfP, EAPC, Mediterranean Dialogue, ICI?

Speakers:

• Roman Joch (Executive Director, Civic Institute, Prague)
• Vytautas Leškevičius (Director, Transatlantic Cooperation and Security
  Policy Department,  Lithuanian Ministry of Foreign Affairs)
• Juraj Podhorský (Director, Security Policy Department, Ministry of Foreign Affairs, Slovak Republic)
• Rob de Wijk (Director, Hague Centre for Strategic Studies)
• Witold Waszczykowski (Deputy Head, National Security Bureau)

17.45 Closing remarks