e-Księgarnia
Dołącz do nas na Facebook
Dołącz do nas na Twitter
Dołącz do nas na Flickr
Oglądaj nas na YouTube
PISM English version
Strona główna > Publikacje > Biuletyn PISM > Układ z Schengen - konsekwencje dla Polski

Układ z Schengen - konsekwencje dla Polski

| 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| styczeń | luty | marzec | kwiecień | maj | czerwiec | lipiec | sierpień | wrzesień | październik | listopad | grudzień |

2004-01-13
Małgorzata Krystyniak
nr 1 (189)

Układ z Schengen dotyczšcy stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach wraz z Porozumieniem Wykonawczym (weszły w życie w 1995 r.) stanowi podstawę tzw. acquis Schengen, czyli grupy aktów prawnych, wydanych w celu realizacji zasady swobody przepływu osób[1]. Stronami tego Układu jest 13 państw członkowskich UE (oprócz Wielkiej Brytanii i Irlandii) oraz Norwegia i Islandia. Na podstawie protokołu dołšczonego do Traktatu amsterdamskiego acquis Schengen stało się częœciš systemu prawnego UE.

Jak stanowi art. 8 tego protokołu, acquis Schengen „i inne œrodki podjęte przez instytucje w zakresie jego zastosowania” muszš zostać w pełni przyjęte przez państwa kandydujšce. Jednak pełne zastosowanie tych przepisów będzie następowało w dwóch etapach. Częœć aktów prawnych będzie wišżšca i stosowana już z chwilš przystšpienia, pozostałe będš wišżšce, ale nie będš stosowane – odnosi się to głównie do aktów zwišzanych ze zniesieniem kontroli na granicach wewnętrznych. Pełne zastosowanie acquis Schengen będzie możliwe dopiero na podstawie jednomyœlnej decyzji Rady UE, pod­ję­tej osobno dla każdego państwa, po konsultacji z Parlamentem Europejskim i uwzględ­nia­jšcej ocenę stanu ochrony danego odcinka granicy zewnętrznej UE. Specjalny zespół ekspertów, powołany przez Radę UE, stale monitoruje poziom ochrony zewnętrznych granic UE. Do niego będzie też należała ocena sytuacji w przypadku nowych członków UE.

Polsce zależy na tym, aby decyzja Rady dotyczšca jej granic zapadła jak najszybciej, ponieważ będzie ona równoznaczna ze zniesieniem kontroli na granicach z innymi członkami grupy Schengen (do tego czasu granice polskie z RFN, Republikš Czeskš, Słowacjš i Litwš będš miały status tzw. przejœciowych granic zewnętrznych) oraz przyczyni się do wzrostu poziomu bezpieczeństwa. Dotychczas państwa przystępujšce do Układu z Schengen oczekiwały na zniesienie kontroli granicznych kilka lat (np. Austria – 3 lata, a Włochy i Grecja aż 8 lat). W odniesieniu do Polski, posiadajšcej długie granice lšdowe z państwami, które w najbliższym czasie nie majš szans na członkostwo w UE, kryteria tej oceny mogš być nawet bardziej surowe niż w przypadku poprzednich rozszerzeń. Dużš rolę odgrywa też czynnik niezależny od nowych członków. System Informatyczny Schengen (SIS), który ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania całego reżimu, nie jest technicznie przygotowany do przyłšczenia nowych państw. Jeżeli jego modernizacja (tworzenie tzw. SIS II) przebiegnie zgodnie z harmonogramem, gotowoœć tę osišgnie najwczeœniej z końcem 2006 r.

Od 1 maja 2004 r. obywatele polscy będš mieli prawo przekraczać granice innych państw członkowskich na podstawie okazania ważnego paszportu lub innego dokumentu tożsamoœci. Niestety dowody osobiste „starego typu” nie spełniajš wymagań UE wobec dokumentów podróży.

Ochrona granicy zewnętrznej. Zarówno pod względem dostosowania prawa, jak i standardów ochrony granic Polska w znacznym stopniu spełnia już wymogi acquis. Pewne niedocišgnięcia, spowodowane głównie brakami w wyposażeniu, występujš w zakresie ochrony granicy morskiej i tzw. zielonej granicy.

Modernizowane będš lotnicze przejœcia graniczne, przy czym tylko trzy (w Warszawie, Krakowie i Gdańsku) będš dostosowywane do wymogów acquis, czyli będš przygotowane (prawdopodobnie do 2005 r.) do rozdzielenia pasażerów na pochodzšcych ze strefy Schengen i spoza niej.

Ochrona granicy zewnętrznej Unii opiera się na pewnych wspólnych zasadach, jednak długookresowym celem współpracy państw Schengen w tym zakresie jest wprowadzenie jednolitych procedur i standardów. Krokiem do osišgnięcia tego celu ma być m.in. powołanie Europejskiej Agencji Zarzšdzania Współpracš Operacyjnš na Granicach Zewnętrznych. Decyzja Rady UE w tej sprawie powinna zapaœć w pierwszej połowie 2004 r., będzie ona miała charakter wišżšcy dla nowych państw z chwilš ich przystšpienia. Zadania Agencji to m.in. pomoc w organizacji szkoleń, dostarczanie wsparcia technicznego, pomoc w sytuacjach kryzysowych.

Polska, dla której ochrona zewnętrznej granicy UE jest wyzwaniem zarówno organizacyjnym, jak i finansowym, powinna w przyszłoœci popierać inicjatywy zacieœniania współpracy w tym zakresie, podobnie jak w kwestii migracji i azylu. Dlatego ważne dla Polski jest zamieszczenie w Traktacie ustanawiajšcym Konstytucję dla Europy zasady solidarnoœci (również finansowej) i sprawiedliwego podziału odpo­wiedzialnoœci między państwa członkowskie w odniesieniu do polityk Unii w tych dziedzinach.

Wizy. Polska wprowadziła obowišzek wizowy w stosunkach z tymi państwami, których obywatele muszš posiadać wizy przy wjeŸdzie na terytorium państw grupy Schengen. Najdłużej odkładano tę decyzję wobec: Białorusi, Federacji Rosyjskiej i Ukrainy. W dniu 1 paŸdziernika 2003 r. nastšpiło wzajemne wypowiedzenie umów o ruchu bezwizowym z Rosjš i Białorusiš. Ukraina nie zdecydowała się zastosować zasady wzajemnoœci, a polskie wizy dla Ukraińców sš bezpłatne. Takie same zasady obowišzujš w przypadku ruchu granicznego do i z Obwodu Kaliningradzkiego. W ustaleniach z Białorusiš i FR wskazano ponadto kilka kategorii osób, dla których wizy będš wydawane bez opłat (m.in. odwiedzajšcy krewnych, uczestnicy oficjalnych imprez kulturalnych, władze euroregionów). Badania przeprowadzone po miesišcu obo­wiš­zywania nowego reżimu wskazały spadek ruchu o 20–40%, ale tendencja ta nie pogłębia się. Przez pierwszy miesišc wydano około 130 tys. wiz dla obywateli tych trzech państw – do tej pory rocznie wydawano około 250 tys. polskich wiz ogółem. W poczštkowym okresie zapotrzebowanie na wizy niekiedy przekraczało możliwoœci organizacyjne polskich konsulatów.

Prawdopodobnie również w okresie pełnego stosowania acquis Schengen, RP będzie mogła podjšć pewne działania w celu liberalizacji reżimu na wschodniej granicy. We wrzeœniu 2003 r. Komisja Europejska ogłosiła projekt dotyczšcy umów o uproszczo­nym ruchu przygranicznym z państwami trzecimi (przewiduje się np. nowy typ wizy, ważny tylko w strefie przygranicznej, której cena mogłaby być znacznie niższa niż wizy schengeńskiej).

Jeœli chodzi o formę polskich wiz krótkoterminowych, będzie ona w pełni dostosowana do wymogów acquis dopiero z chwilš likwidacji kontroli na granicach wewnętrznych. Prawdopodobnie RP będzie musiała uwzględnić także nowe przepisy zwišzane z lepszym zabezpieczeniem dokumentów podróży. Jeœli Rada UE przyjmie odpowiednie propozycje Komisji Europejskiej, do połowy 2005 r. państwa UE będš musiały zaopatrzyć swe wizy i zezwolenia na pobyt w zdjęcie cyfrowe wysokiej jakoœci, a najpóŸniej w 2 i 3 lata po przyjęciu odpowiedniej specyfikacji technicznej, w specjalne chipy z zapisanym obrazem twarzy i 2 odcisków palców. Będzie to kolejne wyzwanie dla polskiej administracji, ponieważ wišże się z wyposażeniem w odpowiednie urzšdzenia konsulatów i przejœć granicznych i wyszkoleniem personelu.

Imigracja i azyl. W tej dziedzinie dostosowanie polskiego prawa jest zakończone. Znowelizowana ustawa z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (weszły w życie 1 wrzeœnia 2003 r.) oraz ustawa z 27 lipca 2002 r. o zasadach i warunkach wjazdu i pobytu obywateli państw członkowskich UE oraz członków ich rodzin (wejdzie w życie z chwilš przystšpienia) stanowiš całoœciowe uregulowanie statusu cudzoziemców w prawie polskim.

Z chwilš uzyskania członkostwa w UE Polska przystšpi do Konwencji Dublińskiej (w sprawie wyznaczania państwa właœciwego do rozpatrywania wniosku o przyznanie statusu uchodŸcy), tak więc będzie zobowišzana m.in. rozpatrywać wnioski o status uchodŸcy złożone przez osoby, które dostały się na teren UE nielegalnie przez polskš granicę.

Rozwój współpracy państw UE w dziedzinie imigracji i azylu (zakładajšcy rów­no­mierny podział obcišżeń) obecnie wydaje się korzystny przede wszystkim dla kilku państw Unii najczęœciej wybieranych przez osoby starajšce się o status uchodŸcy, czy prawo pobytu (np. Niemcy, Francja). W dalszej perspektywie Polska również może stać się takim państwem.

System Informacyjny Schengen. W zakresie dostosowania krajowych systemów do wymiany informacji z SIS w latach 2002–2003 nastšpił w Polsce znaczny postęp. Polski moduł ma się składać z trzech komponentów. Krajowy System Informacji Policji – KSIP (zawiera dane m.in. na temat osób, które popełniły przestępstwa, zarejestrowanej broni, skradzionych samochodów) jest dostępny w docelowym kształcie od poczštku 2003 r. Krajowe Centrum Informacji Kryminalnej (system gromadzšcy dane potrzebne w zapobieganiu i zwalczaniu przestępczoœci) zostało otwarte w Komendzie Głównej Policji w styczniu 2003 r. Natomiast Krajowy System Informatyczny (m.in. informacje o osobach ubiegajšcych się o status uchodŸcy, czy prawo stałego pobytu w Polsce) ma powstać do 30 czerwca 2004 r. Komisja Europejska zwraca uwagę na koniecznoœć poprawy dostępnoœci poszczególnych systemów dla innych służb (korzystajš z nich również Straż Graniczna, czy Inspekcja Celna). Brak œrodków finansowych na rozbudowanie sieci dostępowej i zakup komputerów do wszystkich placówek może być największš przeszkodš w pracach nad polskimi systemami informatycznymi. Włšczenie Polski do SIS II będzie możliwe do 24 miesięcy po uzyskaniu przez RP szczegółów technicznych nowego systemu.

 


[1] Zob. szerzej M. Krystyniak, K. Bałon, J. Skubiszewska, E. Maziarz, R. Morawiec, Acquis Schengen w Polsce i innych krajach Grupy Wyszehradzkiej, „Polski Przeglšd Dyplomatyczny”, t. 1, nr 4 (4), 2001.

189189 (566 KB)
podziel się:
facebook
twitter
gogole+
linkedin

2005 - 2014 © Polski Instytut Spraw Międzynarodowych ; Wszystkie prawa zastrzeżone powered by WEB interface
Portal PISM wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję politykę prywatności portalu.
zamknij