Spis treści

Auctoritas non veritas facit legem? (Sławomir Dębski) (s. 5)

Artykuły

Aleksander Surdej
O niektórych determinantach skutecznego wpływania na polityki Unii Europejskiej (s. 13)

Wielu komentatorów oraz polityków stwierdza, że Polska wywiera na polityki Unii Europejskiej wpływ nieodpowiadający potencjałowi i aspiracjom naszego kraju. Najczęstszym wyjaśnieniem tego faktu jest wskazanie na krótki „staż” Polski w UE oraz polityczne kolory rządu. W artykule autor próbuje pokazać, że o skuteczności wpływu na polityki UE decyduje zdolność kraju do skonstruowania systemu wspierającego wpływanie na te polityki UE, które są najważniejsze dla naszego kraju. Elementami tego systemu są instytucje zdolne z wyprzedzeniem identyfikować kierunki zmian w politykach UE i formułować wskazania, jak optymalizować realizację interesu państwa oraz umiejętność doboru odpowiednich narzędzi wpływu oraz momentu oddziaływania. Ponadto artykuł analizuje funkcje lobbingu w procesie podejmowania decyzji w UE oraz wskazuje metody identyfikacji obszarów najbardziej skutecznego lobbingu. Podkreśla także wagę lobbingu w zakresie polityk regulacyjnych oraz formułuje wnioski dla Polski, których praktyczne zastosowanie mogłoby zwiększyć skuteczność wpływu Polski na polityki UE.

Carlos Flores Juberías
Antyeuropejskość i eurosceptycyzm: analiza sytuacji po rozszerzeniu Unii Europejskiej na wschód (s. 27)

Definiowanie eurosceptycyzmu nie jest proste, chociaż z pojęciem tym mamy do czynienia od dawna i zostało ono włączone do dyskursu politycznego oraz uległo przyswojeniu przez opinię publiczną. Badania nad eurosceptycyzmem znajdują się w fazie początkowej, ale istniejąca już literatura pozwala na formułowanie pierwszych propozycji definicji.  Jednak wiele z tego, co zostało napisane, w tym niniejszy artykuł, to raczej owoc intuicji niż skrupulatne przedstawienie faktów i liczb.  Francusko-holenderskie „nie” wymogło rewizję tych poglądów, których znaczenie było wielokrotnie nieodpowiedzialnie umniejszane i postrzegane jako mało znaczące. To podwójne „nie” nie było przypadkowe, to konsekwencja postawy, która od lat umacnia się wśród obywateli europejskich. Postawy znanej powszechnie pod nazwą „eurosceptycyzm”. Nowa sytuacja zmusza do zaakceptowania różnicy zdań na temat integracji europejskiej i przyjęcia jej za element rzeczywistości europejskiej. Skłania także do podjęcia prób klasyfikacji tych postaw w celu zrozumienia i przeanalizowania przyczyn ich powstawania.

Andrzej Szeptycki
Problematyka międzynarodowa w kampanii wyborczej we Francji (s. 51)

Polityka zagraniczna odegrała niewielką rolę w kampanii przedwyborczej we Francji. Główni kandydaci przedstawili jednak szereg propozycji umocnienia pozycji Francji w świecie, polityki europejskiej, polityki bezpieczeństwa, stosunków z głównymi partnerami (Stany Zjednoczone, Afryka, państwa basenu Morza Śródziemnego, Chiny, Rosja) oraz francuskiego stanowiska wobec problemów globalnych. Istotne kontrowersje wzbudziły kwestie sytuujące się na pograniczu polityki wewnętrznej i zagranicznej, takie jak polityka imigracyjna i tożsamość narodowa. Kandydaci właściwie pominęli w swoich programach stosunki z Polską; wyjątkiem był Nicolas Sarkozy, który opowiadał się za umocnieniem pozycji naszego kraju w UE. Program lidera francuskiej centroprawicy łączył względny pragmatyzm w sferze gospodarczej z radykalnymi postulatami w najbardziej drażliwych kwestiach (sprzeciw wobec akcesji Turcji do UE, utworzenie nowego ministerstwa imigracji i tożsamości narodowej). Propozycje jego głównej rywalki Ségolène Royal były ogólnikowe i – choć zgodne z ideałami lewicy – nie zawsze realistyczne; ponadto kandydatka Partii Socjalistycznej kilkakrotnie wykazała się nieznajomością problematyki międzynarodowej. Można sądzić, że te różnice pomiędzy oboma kandydatami przyczyniły się w pewnym stopniu do zwycięstwa Sarkozy’ego, nie ma jednak pewności, czy nowy prezydent zrealizuje swoje przedwyborcze obietnice.

Péter Tálas
Polska, tarcza rakietowa i europejska polityka bezpieczeństwa (s. 77)

Wielu analityków uważa, że strategiczne stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi oraz zdecydowane zaangażowanie się po stronie Europy transatlantyckiej jest przede wszystkim konsekwencją polityki bezpieczeństwa w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jednak może ono wynikać także z braku doświadczeń w integracji i może odbić się na stosunku państw Europy Środkowo-Wschodniej do europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony, a zwłaszcza do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. Rosja, zdecydowanie przeciwna zainstalowaniu w Polsce i Czechach systemu obrony rakietowej, stara się wywrzeć zdecydowany nacisk na europejskich sojuszników Stanów Zjednoczonych, dając do zrozumienia, że dyslokacja systemu obrony rakietowej wpłynie również na stosunki rosyjsko-europejskie. Ewentualne rozlokowanie tarczy rakietowej oznacza dla Polski bardziej zdecydowane i trwalsze od wcześniejszych strategiczne zobowiązanie i zwiększoną obecność Stanów Zjednoczonych w Europie, ale czy zapewnienie bezpieczeństwa Polski wymaga zaangażowania się kraju w takiej skali po stronie Stanów Zjednoczonych?

Beata Szubtarska
Poselstwo RP w Lizbonie w 1936 r. w świetle listów Beaty Obertyńskiej (s. 87)

W artykule przedstawiono obraz polskiej placówki dyplomatycznej w Lizbonie wyłaniający się z listów Beaty Obertyńskiej adresowanych do swojej siostry. Poetka, która na zaproszenie poselskiej pary Zofii i Tadeusza Romerów gościła w portugalskiej stolicy przez kilka miesięcy 1936 r., szczegółowo relacjonowała w listach, jak wyglądało wówczas życie na odległej placówce. W poetycki i żartobliwy sposób opisywała ważniejsze wydarzenia polityczne, kulturalne i towarzyskie ówczesnej Lizbony. Znajdujemy w nich między innymi relacje z wizyty „Batorego”, koncertu Artura Rubinsteina, ale również opisy przyjęć, rautów i bali dyplomatycznych. Obertyńska podzieliła się również z siostrą swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi roli przedstawicielstwa dyplomatycznego, posła i jego żony. Listy poetki okazują się bardzo ciekawym i cennym źródłem wiedzy o przedwojennej Portugalii, Lizbonie oraz o mało znanej polskiej placówce dyplomatycznej.

Leszek Jesień
Relatywna siła głosu w Radzie Unii Europejskiej. Polityczny punkt widzenia (s. 103)

W artykule przedstawiono porównanie metod liczenia wagi głosów państw członkowskich w Radzie Unii Europejskiej, które odwołuje się do politycznego poczucia, czy dane państwo jest właściwie reprezentowane na forum UE. Ukazano udział głosów ważonych danego państwa w całości głosów w ramach danej metody liczenia głosów. Porównane zostały trzy metody liczenia głosów ważonych: aktualnie obowiązująca reguła, zgodna z traktatem nicejskim, zaproponowana w Traktacie Konstytucyjnym nowa metoda podwójnej większości państw i obywateli oraz proponowana przez Polskę zasada, według której państwom przypisano by tyle głosów, ile wynosi pierwiastek kwadratowy z liczby ich ludności. Różnice dzielące poszczególne systemy ważenia głosów nie są istotne. Na ich tle wyróżnia się jednak dystans dzielący państwa najbardziej korzystające i najbardziej tracące na poszczególnych rozwiązaniach. W dwóch przypadkach tymi krajami są odpowiednio Niemcy i Polska. Jest interesujące, że żadna z proponowanych zmian nie prowadziłaby do strukturalnego wyłonienia się określonej grupy państw, które wyraźnie korzystałyby lub traciły na poszczególnych rozwiązaniach. Wydaje się to częściowo tłumaczyć, dlaczego ani opozycja Polski w stosunku do odejścia od metody nicejskiej, ani kompromisowa propozycja wprowadzenia pierwiastka nie napotkały zwolenników (z wyjątkiem Czech). Nie pojawiła się bowiem żadna wyraźna grupa, która miałaby istotny zbiorowy interes w promowaniu poszczególnych rozwiązań. Zwyciężyło zatem rozwiązanie już wcześniej uzgodnione, a jako takie – najmniej dla wszystkich kontrowersyjne.

Materiały

Karol Karski
Juliusz Katz-Suchy – dyplomata i profesor (s. 125)

Archiwum

Przemysław Marcin Żukowski (oprac.)
Podróż Edouarda Herriota do Waszyngtonu wiosną 1933 roku w świetle źródeł polskiej dyplomacji  (s. 135)

Recenzje i noty

Joaquín Fermandois, Mundo y fin de mundo. Chile en la política mundial 1900–2004 (Janusz Dołęga) (s. 155)

Rianne M. Letschert, The Impact of Minority Rights Mechanisms, (Tadeusz Białek) (s. 158)

Lewis Paul Bremer III, My Year in Iraq (Krzysztof Bobiński) (s. 162)

Christine Ingebritsen, Ivar Neumann, Siegliede Gstöhl, Jessica Beyer (red.), Small States in International Relations (Marta Magdalena Stachurska) (s. 167)

Peter Woodward, US Foreign Policy and the Horn of Africa (Jan Bury) (s. 171)

Noty bibliograficzne (s. 179)

Kronika dyplomatyczna

Kalendarium dyplomatyczne (I) (s. 187)

Kalendarium dyplomatyczne (II) (s. 196)

PISM

Autorzy (s. 197)