Spis treści

Bezpieczeństwo – po pierwsze, nie szkodzić (Roman Kuźniar)    

NAGRODA PISM
List laudacyjny i wykład prof. Piotra Wandycza          

ARTYKUŁY

Adam Szymański
Przyszłe członkostwo Turcji w Unii Europejskiej – skutki dla Polski   

Debata na temat przystąpienia Republiki Turcji do Unii Europejskiej rozpoczęła się również w Polsce. Jedno z najważniejszych pytań dotyczy skutków dla Polski ewentualnej akcesji Turcji. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Za podstawowy problem należy uznać konieczność prognozowania konsekwencji wydarzenia, które może nastąpić najwcześniej za 10–15 lat. Pozytywny lub negatywny wpływ członkostwa Turcji w Unii na kwestie ważne z polskiego punktu widzenia – na system instytucjonalny UE i jej budżet oraz na europejskie aspiracje Ukrainy, relacje Polski z Rosją, stosunki transatlantyckie i bezpieczeństwo międzynarodowe, polsko-tureckie stosunki gospodarcze, jak również na problemy ideologiczne i kulturowe oraz historyczno-moralne –  wydaje się łatwy do przewidzenia i określenia jedynie na pierwszy rzut oka. Dokładna analiza udowadnia, że znakomita większość powyższych zagadnień jest na tyle złożona, iż odpowiedź na pytanie o skutki tureckiej akcesji musi być niejednoznaczna. Nie zauważa tego część uczestników polskiej debaty, wysuwając argumenty, do których nie sposób odnieść się bezkrytycznie.

Hanna Gronkiewicz-Waltz
Koordynacja finansów publicznych w Unii Gospodarczej i Walutowej – stosowanie Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu            

Koniecznym warunkiem prowadzenia skutecznej, wspólnej polityki pieniężnej w Unii Gospodarczej i Walutowej jest koordynacja polityki gospodarczej, także budżetowej, poszczególnych państw członkowskich. Jednakże w przeciwieństwie do ponadnarodowej polityki pieniężnej prowadzonej przez Europejski Bank Centralny polityka budżetowa leży w wyłącznej kompetencji państw członkowskich. Uregulowana została w 1997 r. Paktem na rzecz Stabilności i Wzrostu. Pakt ten jest uszczegółowieniem art. 99 i 104 Traktatu Europejskiego i istotną częścią makroekonomicznych uregulowań Unii Gospodarczej i Walutowej. Ma na celu zapewnienie takiego zarządzania finansami publicznymi w Unii Europejskiej, aby luźna polityka fiskalna (wysoki deficyt budżetowy) jednego państwa nie przyniosła szkody innym państwom, oraz budowanie zaufania do stabilności gospodarczej Unii Gospodarczej i Walutowej.

Włodzimierz Borodziej
Rok 1956 jako cezura w historii polityki zagranicznej PRL     

Rok 1956 przyniósł istotne zmiany w sposobie funkcjonowania Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jedni historycy oceniają je jako li tylko kosmetyczne, przemalowanie fasady bez odnowienia struktury systemu. Inni sądzą, że w latach 1945–1980 najgłębsze przeobrażenia łączą się właśnie z październikiem 1956 r., a realny socjalizm w PRL w 1957 r. różnił się na tyle istotnie od tego w roku np. 1953, że możemy mówić o zmianie jakościowej. Czy ustrój zmodyfikowany w 1956 r. zasługuje na odrębną nazwę – posttotalitaryzm, socjalizm konsumpcyjny, mała stabilizacja, czy jeszcze inną – nie ma większego znaczenia. Chodzi o to, czy naprawdę zmieniło się wystarczająco dużo, by potrzebę szukania nowej nazwy rozważać. Niniejszy tekst podejmuje dyskusję na temat cezury 1956 r. na przykładzie polityki zagranicznej – tradycyjnie uważanej za jeden z podstawowych elementów, instrumentów i mierników samodzielności, czy też suwerenności państwa. Punktem wyjścia są materiały, przedstawione przez uczestników konferencji oraz nowy tom serii Polskie Dokumenty Dyplomatyczne, udostępniający nieprzypadkowo właśnie dziś dokumenty dyplomacji PRL z roku 1957. Zawężenie badanego okresu do lat 1956–1957 przesądza o pewnej ułomności tekstu: w wypadku większości argumentów i cytatów nie wiadomo, czy można by je było odnieść do spokojniejszych lat późniejszych, 1959 czy 1975.

Andrzej Werblan
Październik 1956 r.  – legendy a rzeczywistość           

W genezie październikowych wydarzeń w Polsce Ludowej główny nacisk kładzie się zazwyczaj na źródła wewnętrzne. W cieniu pozostają zmiany sytuacji geopolitycznej, przede wszystkim osłabienie pozycji ZSRR. Polski październik 1956 r. odniósł sukces, zarówno pod względem poszerzenia zewnętrznej niezależności, jak i wewnętrznej liberalizacji, ponieważ zasięg przemian okazał się znacząco większy niż w innych państwach bloku radzieckiego. Już w drugiej połowie 1954 r. zaczęła formować się w Polsce wewnątrzpartyjna opozycja, która inicjowała proces przemian. Przez pewien czas, do wiosny 1956 r., centralne ogniwa PZPR zachowywały kontrolę nad tym procesem, później jednak sprawy zaczęły wymykać im się z rąk. Po XX Zjeździe KPZR i śmierci Bolesława Bieruta nie było już w polskim establishmencie komunistycznym poważniejszych sił opowiadających się za utrzymaniem status quo.

MATERIAŁY

Adam Redzik
Lwowska szkoła dyplomatyczna. Zarys historii Studium Dyplomatycznego przy Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1930–1939)

ARCHIWUM

Piotr M. Majewski (oprac.)
Wyjazdy emigracyjne do RFN w świetle raportu MSW z 1973 r.      

RECENZJE I NOTY

Tomasz Orłowski, Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał & etykieta (Roman Czyżycki)          

Federico Trillo-Figueroa Martínez-Conde, Memoria de entreguerras. Mis años en el Ministerio de Defensa (2000–2004) (Beata Wojna)

Bo Huldt, Mika Kerttunen, Jan Mörtberg, Ylva Ericsson (red.), Strategic Yearbook 2006. European Security and Defence Policy. A European Challenge (Michał Łuszczuk)       

Géraldine Faes, Stephen Smith, Noir et Français! (Karolina Drach)    

Jan Zielonka, Europe as Empire. The Nature of the Enlarged European Union (Aleksander Surdej)    

Noty bibliograficzne    

KRONIKA DYPLOMATYCZNA

Kalendarium dyplomatyczne (I)          

Kalendarium dyplomatyczne (II)