• Wersja dla niedowidzących
  • wersja mobilna
  • e-Księgarnia
  • RSS
  • Dołącz do nas na Facebook
  • Dołącz do nas na Twitter
  • Dołącz do nas na Flickr
  • Oglądaj nas na YouTube
  • Dołącz do nas na Instagram
  • PISM English version
  • ПИМД Российская версия
Strona główna > Publikacje > Biuletyn PISM

Biuletyn PISM

font lower
font default
font bigger
podziel się:
facebook
twitter
gogole+
linkedin

 

Redakcja: Sławomir Dębski (dyrektor PISM), Bartosz Wiśniewski (kierownik BBA), Rafał Tarnogórski (redaktor prowadzący), Katarzyna Staniewska (sekretarz redakcji), Karolina Borońska-Hryniewiecka, Anna Maria Dyner, Aleksandra Gawlikowska-Fyk, Sebastian Płóciennik, Patrycja Sasnal, Justyna Szczudlik, Marcin Terlikowski, Tomasz Żornaczuk



 
29 grudnia 2005
nr 95 (340)
Polityka europejska Ukrainy - rok po "pomarańczowej rewolucji"

W ciągu roku od "pomarańczowej rewolucji" nastąpiło istotne zacieśnienie stosunków między Ukrainą i Unią Europejską. Ukraina stopniowo realizuje Plan działań przyjęty w lutym 2005 r. i współpracuje z UE w wielu dziedzinach (polityka zagraniczna, współpraca kosmiczna, oświata). Mimo to realizację jej europejskich aspiracji wciąż utrudnia niestabilna sytuacja wewnątrzpolityczna, problemy społeczno-gospodarcze i niezrozumienie specyfiki procesu integracji europejskiej przez elity polityczne i społeczeństwo. Perspektywa członkostwa Ukrainy w UE pozostaje wciąż dość odległa.


Andrzej Szeptycki
28 grudnia 2005
nr 94 (339)
Reforma systemu ochrony praw człowieka ONZ - Rada Praw Człowieka

W ONZ trwają intensywne negocjacje w celu powołania Rady Praw Człowieka, zastępującej dotychczasową Komisję Praw Człowieka. Komisja jest powszechnie krytykowana zarówno za selektywność w traktowaniu naruszeń tych praw oraz brak skuteczności, jak i za skład - jej członkami są państwa odpowiedzialne za ciężkie naruszenia praw człowieka. Reforma ma podnieść znaczenie praw człowieka w ramach ONZ dzięki powołaniu stałego organu wyższej rangi, z udziałem państw honorujących swoje zobowiązania w tym zakresie. Zagrożeniem dla reformy jest postawa państw zmierzających do osłabienia systemu.


Roman Wieruszewski
22 grudnia 2005
nr 93 (338)
Podstawowe problemy reformy konstytucji Ukrainy (ustawa z 8 grudnia 2004 r.)

Z dniem 1 stycznia 2006 r. wchodzi w życie zasadnicza część noweli konstytucyjnej uchwalonej 8 grudnia 2004 r. Głównym założeniem reformy Konstytucji Ukrainy było przekształcenie systemu rządów z prezydencko-parlamentarnego na parlamentarno-gabinetowy. Nowy podział zadań i kompetencji między konstytucyjnymi organami władzy państwowej nie jest konsekwentny i nie spełnia oczekiwanych założeń. Niektóre rozwiązania mogą nawet stać się źródłem  kryzysów konstytucyjnych.


Krzysztof Bałon
20 grudnia 2005
nr 92 (337)
Konferencja Ministerialna WTO w Hongkongu 13-18 grudnia 2005 r.

Rezultat Konferencji Ministerialnej w Hongkongu można określić jako umiarkowanie dobry. Pomimo że załatwiono niewiele spraw, zwłaszcza w najbardziej wrażliwej dziedzinie - handlu rolnym, to zważywszy na znaczne obniżenie oczekiwań tuż przed konferencją, a także w porównaniu do fiaska konferencji w Cancún, jest to  krok naprzód w rundzie negocjacyjnej  Doha. Najmniej kontrowersji wzbudzały kwestie dotyczące handlu krajów najmniej rozwiniętych i w tej dziedzinie przyjęto najbardziej konkretne ustalenia.


Janusz Dołęga, Artur Gradziuk
16 grudnia 2005
nr 91 (336)
Porozumienie o partnerstwie i współpracy między Unią Europejską i Federacją Rosyjską - "problem roku 2007"

Rosja nakłania UE do podjęcia prac nad nowym dokumentem bazowym, który zastąpiłby Porozumienie o partnerstwie i współpracy (PCA). Wydaje się jednak, że obecna baza traktatowa stosunków unijno-rosyjskich nie stanowi przeszkody do rozwoju strategicznego partnerstwa, a decyzja o rozpoczęciu negocjacji w sprawie nowego układu na dłuższy czas podporządkowałaby agendę wzajemnych relacji działaniom o charakterze fasadowym. Właściwszym rozwiązaniem byłoby utrzymanie w mocy PCA, względnie uaktualnienie go dodatkową deklaracją polityczną.


Adam Eberhardt
12 grudnia 2005
nr 90 (335)
Kwestie energetyczne w polityce Rosji wobec państw WNP

Rosja coraz aktywniej wykorzystuje kwestie surowców energetycznych jako instrument oddziaływania na sytuację wewnętrzną i politykę zagraniczną państw WNP. Działania władz rosyjskich koncentrują się na wspieraniu ekspansji rodzimych przedsiębiorstw energetycznych. Ma to sprzyjać pogłębianiu uzależnienia państw-importerów surowców oraz zapewnić Rosji decydujący wpływ na państwa będące eksporterami w dziedzinie wydobycia i tranzytu gazu ziemnego i ropy naftowej. Jednakże w tym zakresie Rosja napotyka coraz silniejszą konkurencję  innych państw, głównie USA i Chin.


Ernest Wyciszkiewicz
09 grudnia 2005
nr 89 (334)
W kierunku europejskiego rynku uzbrojenia

Przyjęcie Kodeksu postępowania dotyczącego zamówień publicznych w dziedzinie obrony jest wyrazem realizacji przez państwa członkowskie UE ewolucyjnej koncepcji tworzenia otwartego europejskie-go rynku wyposażenia obronnego (ERWO). Utrzymują się bowiem różnice interesów między państwami popierającymi konsolidację przemysłów zbrojeniowych w Europie oraz tymi, które chcą zachować samodzielność krajowych przemysłów obronnych. Dla Polski przyjęcie Kodeksu powinno stać się dodatkowym impulsem do szybkiego unowocześnienia przemysłu zbrojeniowego, tak aby w przyszłości uniknąć jego marginalizacji na ERWO.


Beata Wojna
06 grudnia 2005
nr 88 (333)
Konwencja o ochronie różnorodności kulturowej

Celem przyjętej przez UNESCO konwencji jest wspieranie i ochrona różnorodności treści kulturowych i wypowiedzi artystycznych. Konwencja zawiera definicję różnorodności kulturowej oraz zapewnia stronom suwerenne prawo do udzielenia wsparcia podmiotom prowadzącym działalność w zakresie kultury, w tym także instytucjom publicznym. Nie podważa zobowiązań podjętych w ramach WTO, ale może wywołać spory co do finansowania i ochrony własnych rynków jeśli chodzi o dobra i usługi kulturalne.


Rafał Tarnogórski
02 grudnia 2005
nr 87 (332)
Miejsce Polski w europejskim systemie azylowym

Utworzenie wspólnego systemu azylowego jest jednym z najważniejszych zadań stojących przed państwami UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Obecnie można mówić jedynie o zalążku takiego systemu. Polska przystępuje do współtworzenia polityki azylowej UE, mając stosunkowo małe doświadczenia w przyjmowaniu imigrantów i nie do końca rozpoznane interesy w tej dziedzinie. Wejście do UE nie spowodowało jak dotąd zwiększonego napływu uchodźców - doprowadzić do tego może dopiero istotny wzrost poziomu życia w Polsce.


Małgorzata Krystyniak
30 listopada 2005
nr 86 (331)
Udział sił zbrojnych w misjach poza granicami państwa - nowe ustawodawstwo Hiszpanii

W miarę jak zwiększa się udział Polski w misjach pokojowych, wzrost roli parlamentu w procesie podejmowania decyzji o wysłaniu wojska poza granice państwa może okazać się koniecznością, zwłaszcza jeśli dojdzie do wewnętrznej debaty na temat zasadności polskiego zaangażowania. Przyjęcie rozwiązań podobnych do tych, jakie zostały wprowadzone w Hiszpanii, może stanowić wówczas jedną z opcji do rozważenia. Chociaż ograniczają one swobodę działania władzy wykonawczej, zwiększenie udziału parlamentu w procesie decyzyjnym gwarantuje większą legitymizację decyzji.


Beata Wojna
24 listopada 2005
nr 85 (330)
Raport Komisji Europejskiej na temat postępów Turcji na drodze do Unii Europejskiej z 9 listopada 2005 r.

Opublikowany w listopadzie br. raport Komisji Europejskiej na temat postępów Turcji w spełnianiu kryteriów kopenhaskich jest pierwszym tego typu dokumentem po rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych. Jego treść może mieć istotne znaczenie dla ich przebiegu. Podkreślone w raporcie spowolnienie tureckich reform w 2005 r. nie tworzy korzystnego klimatu na początku rozmów, a liczne braki, np. w przyjmowaniu aquis, mogą skłaniać UE i jej członków do przedłużania negocjacji. W dokumencie wskazano jednak elementy, które mogą się przyczynić do poprawy pozycji negocjacyjnej Turcji.


Adam Szymański
23 listopada 2005
nr 84 (329)
System obrony przeciwrakietowej Stanów Zjednoczonych - implikacje dla Polski

Całościowa ocena uczestnictwa Polski w systemie MD na obecnym etapie rozwoju tego systemu nie jest możliwa, ponieważ jego ostateczny kształt nie jest znany. Chociaż aktualna koncepcja wykorzystania MD nie przewiduje, iż mógłby on być użyty do ochrony polskiego terytorium, jednak umieszczenie na terytorium RP elementów systemu kluczowego z punktu widzenia bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych doprowadziłoby do zacieśnienia współpracy  obydwu państw w dziedzinie obrony, umacniając status Polski jako strategicznego sojusznika USA w Europie Środkowej.

 


Beata Górka-Winter
17 listopada 2005
nr 83 (328)
Propozycje Unii Europejskiej w negocjacjach WTO w sprawie liberalizacji handlu światowego

Unia Europejska przyjęła stanowisko negocjacyjne w sprawie liberalizacji handlu. Najważniejsza część zaproponowanych ustępstw dotyczy handlu rolnego i przewiduje m.in. redukcję o 70% zakłócającego handel wsparcia wewnętrznego, eliminację subsydiów eksportowych, redukcję stawek celnych o 35-60%, ustalenie maksymalnych stawek celnych na poziomie do 100% i wyodrębnienie 8% towarów jako towary wrażliwe. Jednakże oferta UE została uznana przez innych członków WTO za niewystarczającą. Dlatego też trudno oczekiwać osiągnięcia kompromisu na Konferencji Ministerialnej WTO w Hongkongu.


Artur Gradziuk
15 listopada 2005
nr 82 (327)
„Grupa przyjaciół polityki spójności” a negocjacje Nowej Perspektywy Finansowej UE na lata 2007–2013

Rosnšce rozbieżnoœci między państwami wchodzšcymi w skład tzw. grupy przyjaciół polityki spójnoœci – dziesięcioma nowymi członkami UE oraz Hiszpaniš, Portugališ i Grecjš – uniemożliwiš funkcjonowanie tego forum jako skutecznej koalicji ad hoc w dalszych negocjacjach Nowej Perspektywy Finansowej UE na lata 2007−2013 (NPF). Dla Polski forum to może być jednak nadal instrumentem koordynacji działań na rzecz przyspieszenia prac budżetowych oraz pozyskiwania sojuszników w staraniach o utrzymanie solidarnego budżetu UE.


Mateusz Gniazdowski, Beata Wojna
10 listopada 2005
nr 81 (326)
Ewolucja polityki Stanów Zjednoczonych wobec Chin

Stany Zjednoczone stopniowo odchodzą od strategii angażowania Chin podejmując politykę ograniczania ich wpływów. Zmiana ta wynika z obaw przedstawicieli administracji G.W. Busha o kierunek politycznej i ekonomicznej ekspansji ChRL. Kontynuowanie tej polityki może doprowadzić do eskalacji napięcia w regionie. Alternatywnym rozwiązaniem  może być zaakceptowanie Chin jako mocarstwa regionalnego i ustalenie warunków współpracy w Azji. Każdy z tych scenariuszy narusza amerykańskie interesy, lecz skala powiązań ekonomicznych i rosnące znaczenie Chin prawdopodobnie skłonią USA do współpracy.


Adrian Zdrada
09 listopada 2005
nr 80 (325)
Dowództwo NATO do spraw Transformacji - próba oceny dotychczasowej działalności

W ciągu dwóch lat działalności Dowództwa NATO ds. Transformacji uruchomione zostały pierwsze projekty zmierzające do zwiększenia zdolności operacyjnych sił sojuszniczych - powstały m.in. Siły Odpo-wiedzi NATO. Transformacja NATO może jednak zostać zahamowana z powodu różnic koncepcji między sojusznikami dotyczących przyszłych zadań NATO oraz niechęci niektórych państw do udziału w jej kosztach. Kontynuowanie przemian leży w interesie wszystkich sojuszników, gdyż może zapobiec marginalizacji NATO w polityce USA, sprzyja interoperacyjności i przenikaniu się kultur strategicznych, może także wspomagać rozwój ESDP.


Beta Górka-Winter
03 listopada 2005
nr 79 (324)
Spotkanie Rady Europejskiej w Hampton Court – 27 października 2005

Tematem nieformalnego spotkania Rady Europejskiej w Hampton Court była przyszłość Unii Europejskiej jako uczestnika procesu globalizacji. Osiągnięto porozumienie w kwestii ogólnych założeń rozwoju długofalowego, a propozycje konkretnych działań mają zostać przedstawione przez prezydencję w grudniu br. Spotkanie w Hampton Court nie przyczyniło się do zbliżenia stanowisk państw członkowskich wobec bieżących problemów, m.in. negocjacji w sprawie przyszłej perspektywy finansowej.  


Agata Kołakowska
02 listopada 2005
nr 78 (323)
Projekt Gazociągu Północnego – kwestie prawne

W porozumieniu o budowie gazociągu biegnącego po dnie Bałtyku udziałowcy nie określili dokładnie trasy przebiegu rurociągu. Wytyczenie trasy przez wyłączną strefę ekonomiczną wymaga zgody państwa nadbrzeżnego, które daną strefę ustanowiło. Polska powinna przeprowadzić konsultacje z innymi zainteresowanymi państwami basenu Morza Bałtyckiego w sprawie tej inwestycji oraz jej możliwego oddziaływania na środowisko naturalne. Na forum Unii Europejskiej należy podnieść kwestie znaczenia zasady solidarności europejskiej i konieczności wypracowania wspólnej polityki energetycznej.


Rafał Tarnogórski
27 października 2005
nr 77 (322)
Stosunki między Ukrainą i Republiką Białoruś

Stosunki między Ukrainą i Republiką Białoruś uległy znacznemu pogorszeniu po „pomarańczowej rewolucji”. Nowe ukraińskie władzy krytycznie oceniają politykę Alaksandra Łukaszenki, a ten ostatni obawia się, że na Białorusi dojdzie do przemian analogicznych do tych na Ukrainie. Obecnie oba państwa dążą do załagodzenia sporów, jakie podzieliły je w czasie ostatnich miesięcy. Demokratyzacja Ukrainy z pewnością będzie sprzyjać ewolucji sytuacji politycznej na Białorusi; nie stanie się prawdopodobnie jednak czynnikiem, który zainicjuje podobny proces w tym kraju.


Andrzej Szeptycki
26 października 2005
nr 76 (321)
Perspektywy stosunków polsko-niemieckich

Powstanie nowego rządu w Niemczech nie spowoduje znacznych zmian w stosunkach polsko-niemieckich. Wynika to z koalicyjnego charakteru rządu, w którym SPD dąży do kontynuowania dotychczasowej linii polityki zagranicznej. Ponadto z konieczności rząd będzie koncentrował się na problemach wewnętrznych RFN. Różnice interesów między Polską i Niemcami będą dotyczyć polityki budżetowej i kształtu instytucjonalnego UE oraz jej polityki wobec państw Europy Wschodniej. Rząd niemiecki będzie unikał angażowania się w spory historyczne z Polską, ale działania instytucji pozarządowych mogą w tym zakresie ponownie obciążyć stosunki dwustronne.


Tytus Jaskułowski, Adam Szymański
20 października 2005
nr 75 (320)
Rola Unii Europejskiej w rozwiązaniu konfliktu w Naddniestrzu

W ciągu ostatnich trzech lat zaangażowanie UE w rozwiązywanie problemu Naddniestrza zwiększyło się znacznie, zarówno na skutek rozszerzenia Unii oraz zmiany postrzegania sąsiedztwa, jak i ewolucji polityki Mołdowy. Ostateczny sukces działań UE  zależeć będzie w dużym stopniu od konstruktywnej współpracy z Ukrainą oraz z Rosją, która może blokować porozumienie. Zaangażowanie w Naddniestrzu stanowić będzie test skuteczności Unii w zapewnieniu bezpieczeństwa w jej nowym najbliższym sąsiedztwie, również na obszarze postsowieckim.


Edyta Posel-Częścik
19 października 2005
nr 74 (319)
Referendum konstytucyjne w Iraku z 15 października 2005 r. i jego następstwa

Chociaż ogłoszenie oficjalnych wyników referendum w Iraku zostało przesunięte, dostępne informacje wskazują, że zakończyło się ono przyjęciem konstytucji. Zamyka to  kolejny etap przemian politycznych po upadku Saddama Husajna. Arabskim sunnitom nie udało się zablokować ustawy zasadniczej. Ich udziału w wyborach nie należy wiązać ze zmianą krytycznego nastawienia wobec przemian - rebelianci i terroryści nadal mogą liczyć na wsparcie części ludności sunnickiej. Wprowadzenie przez konstytucję systemu federalnego może osłabić spójność państwa i zwiększyć możliwość ingerencji sąsiadów w jego sprawy wewnętrzne.


Łukasz Kulesa
13 października 2005
nr 73 (318)
Preferencyjne porozumienia handlowe w polityce Unii Europejskiej

Spośród członków  WTO Unia Europejska zawarła najwięcej preferencyjnych porozumień handlowych. Cechą charakterystyczną tych porozumień jest niejednolity poziom preferencji udzielonych przez Unię. Porozumienia są instrumentem wpływu na przeprowadzanie reform u partnerów w kierunku korzystnym dla interesów politycznych i gospodarczych UE. Preferencje przyznawane krajom rozwijającym się mają pomagać im w podniesieniu konkurencyjności i w rozwoju, lecz polityka rolna UE i ochrona przed importem towarów wrażliwych ogranicza realizację tego celu.


Artur Gradziuk
12 października 2005
nr 72 (317)
Rola UE w rozwiązaniu problemu Sahary Zachodniej

Problem Sahary Zachodniej utrudnia realizację jednego z głównych celów europejskiej polityki sąsiedztwa, jakim jest osiągnięcie stabilności i dobrobytu w obszarze śródziemnomorskim. Dlatego UE powinna aktywniej zaangażować się w rozwiązanie tego problemu, np. uzależniając współpracę gospodarczą z Marokiem oraz pomoc przyznawaną temu państwu od jego postawy wobec Sahary Zachodniej. Odpowiednia polityka zachęt mogłaby zapobiec powstawaniu napięć w relacjach UE-Maroko i przyczyniać się do likwidacji barier, które utrudniają współpracę regionalną państw Maghrebu.


Beata Wojna
06 października 2005
nr 71 (316)
Grupa Wyszehradzka a negocjacje Nowej Perspektywy Finansowej UE na lata 2007–2013

Priorytetem państw Grupy Wyszehradzkiej jest przyjęcie Nowej Perspektywy Finansowej UE na lata 2007-2013 do końca 2005 r. Państwa te utworzyły koalicję w celu wywierania nacisku na prezydencję brytyjską, z zamiarem jak najszybszego wznowienia i zakończenia negocjacji budżetowych. Grupa będzie zabiegać, aby ograniczenia wielkości budżetu nie zaburzyły polityki spójności i aby w możliwie dużym zakresie uzyskać dostęp do środków pomocowych. W toku negocjacji pole współdziałania państw GW będzie jednak ograniczone.


Mateusz Gniazdowski
04 października 2005
nr 70 (315)
Zasada solidarności w polityce UE w zakresie kontroli granic, azylu i imigracji

Obciążenia związane z kontrolą zewnętrznej granicy UE nie są rozłożone równomiernie. Znaczną ich część ponoszą nowe państwa członkowskie, w tym Polska. W interesie tych państw leży więc promowanie solidarnego dzielenia powyższych kosztów, szczególnie w wymiarze finansowym. Pożądane byłoby również przyjęcie propozycji Komisji związanych z planem budżetowym UE na lata 2007-2013, które przewidują znaczne środki na wspomaganie polityki państw w zakresie kontroli granic, czy przyjmowania uchodźców.


Małgorzata Krystyniak
29 września 2005
nr 69 (314)
Porozumienie w sprawie programu nuklearnego Korei Północnej

Porozumienie zawarte w Pekinie, zgodnie z którym Korea Północna zgodziła się zrezygnować z programu nuklearnego, udało się osiągnąć dzięki zmianie taktyki negocjacyjnej Stanów Zjednoczonych. USA zrezygnowały ze zwiększania nacisku na stronę północnokoreańską i udzieliły jej gwarancji bezpieczeństwa. Realizacja porozumienia może jednak zostać zahamowana, jeśli KRLD nie będzie realizować podjętych zobowiązań, a nie jest to partner o wysokiej wiarygodności. Ponadto ogólnikowość postanowień porozumienia może utrudnić jego wdrażanie.


Beata Górka-Winter
27 września 2005
nr 68 (313)
Polityka Stanów Zjednoczonych wobec Indii

Prezydent George W. Bush, zapowiadając nawiązanie z Indiami współpracy w dziedzinie cywilnych programów jądrowych, de facto uznał Indie za mocarstwo nuklearne. Oznacza to zmianę w amerykańskiej polityce nieproliferacji. Polityka ta jest częścią większej strategii, której celem jest wzmocnienie pozycji Indii w Azji, zarówno militarnie, jak i gospodarczo, a w dłuższej perspektywie stworzenie przeciwwagi dla rosnącej potęgi Chin. Nie jest jednak przesądzone, czy Indie zdecydują się na strategiczne partnerstwo ze Stanami Zjednoczonymi.


Adrian Zdrada
22 września 2005
nr 67 (312)
Jubileuszowy szczyt ONZ z 14–16 września 2005 r.

Światowy szczyt ONZ nie przyniósł przełomu. W miarę przyjmowania kolejnych wersji Dokumentu Końcowego następowało ograniczanie zakresu proponowanych reform. Nie poruszono kwestii rozbrojenia i nieproliferacji. Tworząc Radę Praw Człowieka, pozostawiono bez rozstrzygnięcia kwestie jej funkcji, składu i mandatu. Prace obecnej 60. sesji Zgromadzenia Ogólnego pokażą, jak silna jest determinacja w przeprowadzeniu reformy. Będzie to proces powolny, a bez zasadniczej przebudowy Organizacji grozi jej marginalizacja.


Rafał Tarnogórski
16 września 2005
nr 66 (311)
Polityka zagraniczna Niemiec po wyborach do Bundestagu. Prognoza

Wybory do Bundestagu przyniosą prawdopodobnie utworzenie rządu przez CDU/CSU. Zakres zmian w polityce zagranicznej Niemiec będzie zależeć od tego, czy partią współrządzącą zostanie FDP czy SPD. W pierwszym przypadku należy się spodziewać głębszych przewartościowań. Mogą one dotyczyć polityki europejskiej Niemiec: poparcia nowego traktatu podstawowego dla UE i ostrożnego podejścia do dalszego rozszerzania Unii. Możliwe są też poprawa stosunków z USA i dążenie do równowagi w relacjach z partnerami europejskimi. Nie należy natomiast oczekiwać istotnych zmian w polityce wschodniej.


Adam Szymański
15 września 2005
nr 65 (310)
Wybory z 18 września 2005 r. i stan bezpieczeństwa w Afganistanie

Wybory parlamentarne i lokalne w Afganistanie nie wpłyną znacznie na poprawę stanu bezpieczeństwa w tym państwie. Największym zagrożeniem pozostają ataki talibów i Al-Qaidy. Zaniepokojenie budza też kwestie produkcji i przemytu opium, przestępczość i korupcja. Siły międzynarodowe pozostaną zaangażowane w  Afganistanie w ramach misji NATO ISAF oraz kierowanej przez Stany Zjednoczone operacji "Trwała wolność". Dla Polski rozwój sytuacji w Afganistanie nabiera szczególnego znaczenia po deklaracji rządu o zwiększeniu polskiego kontyngentu w tym państwie do 1000 żołnierzy w 2007 r. 


Łukasz Kulesa
13 września 2005
nr 64 (309)
Perspektywy negocjacji o członkostwie Turcji w UE

Kryzys w Unii Europejskiej związany z załamaniem się procesu ratyfikacji Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy ożywił debatę w sprawie członkostwa Turcji w UE. Pojawiły się wątpliwości, czy termin otwarcia negocjacji o członkostwie wyznaczony na 3 października zostanie dotrzymany. Choć rozpoczęcie negocjacji jest już przesądzone, debata w UE będzie miała duży wpływ na czas ich trwania oraz przebieg. Nie można wykluczyć, że negocjacje te będą z tego powodu często opóźniane lub nawet zawieszane - z inicjatywy UE lub Turcji. Ich ostateczny wynik także nie jest oczywisty.


Adam Szymański
08 września 2005
nr 63 (308)
System ogólnych preferencji celnych Unii Europejskiej na lata 2006–2015

Nowy system ogólnych preferencji celnych Unii Europejskiej zakłada uproszczenie mechanizmu zwolnień taryfowych, a przede wszystkim zwiększenie obrotów handlowych Unii w wymianie z państwami rozwijającymi się. Propozycje zmian wprowadzone przez Komisję Europejską można określić jako częściowe. Nie tylko porządkują one nieefektywny system, lecz także ujednolicają kryteria przyznawania GSP jako udziału importu danego państwa w rynku Unii, która jednak będzie arbitralnie decydować o produktach, jakie system obejmie.


Katarzyna Sochacka
01 września 2005
nr 62 (307)
Projekt nowej konstytucji Iraku (28 sierpnia 2005 r.)

Większościowej koalicji kurdyjsko-szyickiej nie udało się uzgodnić z sunnitami wspólnego projektu nowej konstytucji Iraku. Na przeszkodzie stanęły przede wszystkim kwestie sposobu wprowadzenia federacji, zakresu procesu debaasyfikacji życia publicznego, a także zdefiniowania tożsamości Iraku w świecie arabskim i islamskim. Zgromadzenie Narodowe 28 sierpnia 2005 r. przekazało projekt do zatwierdzenia w referendum powszechnym. Odrzucenie go w referendum przez sunnitów może paradoksalnie ułatwić zawarcie w przyszłości kompromisu w sprawie nowej konstytucji Iraku.


Krzysztof Bałon
24 sierpnia 2005
nr 61 (306)
Operacje pokojowe w Afryce – implikacje dla Polski

Społeczność międzynarodowa nie pozostaje obojętna wobec licznych konfliktów i kryzysów w Afryce. Operacje pokojowe na kontynencie afrykańskim prowadzone są przez ONZ i afrykańskie organizacje regionalne, a ostatnio także przez Unię Europejską i NATO. Zaangażowanie Polski w Afryce coraz częściej będzie przyjmowało formę udziału w misjach NATO lub UE. Konieczne jest zatem określenie, na podstawie analizy polskich interesów, spójnej strategii aktywnego włączenia się w kształtowanie polityki afrykańskiej obu organizacji.


Łukasz Kulesa
18 sierpnia 2005
nr 60 (305)
Implikacje polityki UE wobec Ameryki Łacińskiej dla Polski

Mimo że Ameryka Łacińska zajmuje drugorzędne miejsce w polskiej polityce zagranicznej, pożądany jest aktywny udział Polski w kształtowaniu polityki Unii Europejskiej wobec tego regionu. Zwłaszcza zaangażowanie UE w regionie andyjskim i w tworzenie stref wolnego handlu z subregionami latynoamerykańskimi może mieć wpływ na polskie interesy polityczne i gospodarcze. Polska powinna również podtrzymywać debatę na temat polityki UE wobec Kuby, mogącą implikować podobną politykę wobec reżimów autorytarnych, z białoruskim włącznie.


Beata Wojna
10 sierpnia 2005
nr 59 (304)
Problem granic Estonii i Łotwy z Federacją Rosyjską

Uregulowanie prawnego statusu granic: estońsko-rosyjskiej i łotewsko-rosyjskiej to jedna z bardziej drażliwych kwestii w stosunkach tych państw z Federacją Rosyjską. Choć w maju br. doszło do podpisania estońsko-rosyjskiego traktatu granicznego, ostatecznie Rosja jednak się z niego wycofała. Nic nie wskazuje również na to, by w najbliższym czasie udało się doprowadzić do podpisania analogicznego traktatu pomiędzy FR a Łotwą. Wydaje się, że zakończeniu tych sporów sprzyjać będzie pośrednictwo Unii Europejskiej, która zgłosiła ostatnio chęć mediacji.


Beata Górka-Winter
02 sierpnia 2005
nr 58 (303)
Kryzys w stosunkach polsko-białoruskich

Narastający kryzys wokół organizacji mniejszości polskiej oraz konflikt dyplomatyczny między Polską a Białorusią należy wiązać z zapowiadanymi na 2006 r. wyborami prezydenckimi, mającymi legitymizować autorytarne rządy Alaksandra Łukaszenki. Niniejsza analiza przedstawia szerszy kontekst sytuacji na Białorusi oraz formułuje katalog pożądanych działań Polski oraz społeczności międzynarodowej.


Adam Eberhardt
28 lipca 2005
nr 57 (302)
10 lat partnerstwa śródziemnomorskiego

Podsumowanie osiągnięć partnerstwa śródziemnomorskiego, w dziesięć lat po podpisaniu Deklaracji barcelońskiej pokazuje, że pokładane w nim nadzieje nie zostały spełnione. Za największy sukces uznano zinstytucjonalizowanie współpracy, lecz w dziedzinach: politycznej, gospodarczej czy kulturalnej przeważały niepowodzenia. Współdziałanie UE i jej południowych sąsiadów jest jednak, ze względu na zagrożenia i wspólne interesy, koniecznością, należy je zatem zorganizować tak, by możliwe stało się stopniowe osiąganie zakładanych rezultatów.


Agata Kołakowska
22 lipca 2005
nr 56 (301)
Negocjacje Unii Europejskiej z Iranem w sprawie programu jądrowego

Pomimo trudnego przebiegu negocjacji wciąż istnieje szansa, że konsekwentna postawa państw europejskich oraz współdziałanie z USA doprowadzą do rezygnacji Iranu z programu wzbogacania uranu. Ostateczny wynik rozmów może mieć istotne znaczenie nie tylko dla dalszych losów irańskiego programu jądrowego, lecz także dla międzynarodowego reżimu nieproliferacji broni jądrowej, dla sytuacji na Bliskim Wschodzie oraz dla stosunków transatlantyckich.


Edyta Posel-Częścik
12 lipca 2005
nr 55 (300)
Szczyt G8 w Gleneagles w Wielkiej Brytanii

Pomimo zamachów w Londynie najważniejszymi tematami szczytu G8 pozostały przeciwdziałanie zmianom klimatycznym oraz pomoc dla Afryki. W pierwszej kwestii nie doszło do zmniejszenia różnicy poglądów między Stanami Zjednoczonymi a innymi członkami G8 i nie wyznaczono nowych, niższych limitów emisji gazów cieplarnianych. Zapowiedziano jednak wspieranie rozwoju technologii, które mogą ograniczyć tę emisję. W sprawie pomocy dla Afryki większość celów brytyjskiego przewodnictwa została zrealizowana: zwiększono pomoc finansową i umorzono zadłużenie. Nie osiągnięto postępu w sprawie zniesienia subsydiów dla rolnictwa.


Artur Gradziuk
08 lipca 2005
nr 54 (299)
Zamachy terrorystyczne z 7 lipca 2005 r. w Londynie

Za zamachami w Londynie stoją najprawdopodobniej islamskie ugrupowania terrorystyczne. Brytyjskie organy bezpieczeństwa, uznawane za jedne z najlepszych na świecie, nie zdołały im zapobiec. Nie można wykluczyć, iż zamachowcy pochodzili spoza Zjednoczonego Królestwa i nie kontaktowali się z miejscowym środowiskiem islamskim. Wskazuje to na potrzebę powrotu do koncepcji ustanowienia europejskiej agencji wywiadowczej i wyposażenia jej w skuteczne instrumenty działania do inwigilacji transnarodowych organizacji terrorystycznych. W polityce zagranicznej Zjednoczonego Królestwa nie nastąpią istotne zmiany.


Łukasz Kulesa
08 lipca 2005
nr 53 (298)
Spotkania Putin–Schröder–Chirac – znaczenie i perspektywy

Nieformalne spotkania przywódców Rosji, Niemiec i Francji mają wymowę przede wszystkim symboliczną. Nie wynikają ze wspólnych celów strategicznych, ułatwiają jedynie realizację doraźnych interesów. Członkostwo Niemiec i Francji w Unii Europejskiej oraz w Sojuszu Północnoatlantyckim, rozbieżność oczekiwań uczestników „trójkąta” oraz asymetria w stosunkach handlowych ograniczają międzynarodowe znaczenie takich spotkań. W przyszłości nie należy się spodziewać wzmocnienia tej formy współpracy, gdyż brakuje jej głębszych podstaw.


Adam Szymański, Ernest Wyciszkiewicz
05 lipca 2005
nr 52 (297)
Amerykański plan reformy Organizacji Narodów Zjednoczonych

Amerykański plan reformy ONZ, choć podkreśla się w nim znaczenie inicjatyw wspierających demokratyzację i konieczność walki z największymi zagrożeniami współczesnego świata, ma przede wszystkim służyć realizacji celów polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych, dla której ONZ jest tylko jednym z ważnych instrumentów. Z tego powodu domagają się one usprawnienia działania organizacji. Ostrożne podejście USA do reformy Rady Bezpieczeństwa można interpretować jako próbę budowy pozycji przetargowej. USA obawiają się, że zaangażowanie w dyskusję na ten temat może zniweczyć plany innych reform.


Adrian Zdrada
04 lipca 2005
nr 51 (296)
Przewodnictwo Wielkiej Brytanii w Radzie Unii Europejskiej (1 lipca – 31 grudnia 2005)

Wielka Brytania przejmuje prezydencję w sytuacji załamania się procesu ratyfikacyjnego TUK oraz braku porozumienia co do perspektywy finansowej. Blair proponuje reformę obecnego systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej oraz podniesienie konkurencyjności jej gospodarki. Rząd brytyjski popiera proces dalszego rozszerzania UE i może być otwarty na propozycje politycznego wsparcia ukraińskich aspiracji do członkostwa. Prezydencja wpłynie znacząco na międzynarodowy prestiż Zjednoczonego Królestwa, nadszarpnięty fiaskiem czerwcowych negocjacji budżetowych.


Karolina Balcerowska-Kwaterska
30 czerwca 2005
nr 50 (295)
White Paper on European Governance w sytuacji kryzysu TUK

Pomimo że inicjatywa Komisji Europejskiej, zapoczątkowana wydaniem dokumentu White Paper on European Governance, nie jest w pełni alternatywna do zmian wprowadzanych w drodze traktatowej, wobec niepewności co do losów TUK może się ona stać użytecznym instrumentem modyfikacji systemu instytucjonalnego UE. Niektóre propozycje mogą prowadzić do zwiększenia roli Komisji kosztem innych instytucji oraz państw członkowskich. Udział w rozwoju tej inicjatywy pozwoliłby Polsce na kształtowanie jej zgodnie ze swymi interesami.


Janusz Dołęga
29 czerwca 2005
nr 49 (294)
Współpraca międzynarodowa polskich samorządów – wyniki badań PISM

Jak pokazują wyniki badania wykonanego na zlecenie Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, wzrasta zainteresowanie polskich gmin utrzymywaniem kontaktów partnerskich z odpowiednimi jednostkami samorządu terytorialnego innych państw. W ciągu ostatnich kilku lat niewiele zmieniło się, jeśli chodzi o dziedziny współpracy, katalog dostrzeganych korzyści oraz trudności w utrzymywaniu kontaktów, natomiast zmieniła się kolejność państw, z których samorządami kontakty polskich gmin są najintensywniejsze.


Adriana Skorupska
23 czerwca 2005
nr 48 (293)
Stosunki handlowe między UE i ChRL – sprawa tekstyliów i odzieży

Od 1 stycznia 2005 r. handel tekstyliami i odzieżą odbywa się na zasadach GATT. Po 10 latach przeznaczonych na przygotowanie się do wolnego handlu wygaśnięcie Porozumienia w sprawie tekstyliów i odzieży stanowi poważne wyzwanie dla producentów z UE. Źródłem największego wzrostu importu będą Chiny. Nieograniczany kwotami ilościowymi import spowoduje redukcję zatrudnienia w sektorze tekstylno-odzieżowym, co będzie dotkliwe dla regionów o dużej koncentracji przemysłu tej branży, natomiast korzystne dla sektora handlu detalicznego.


Artur Gradziuk (Pekin)
21 czerwca 2005
nr 47 (292)
Kwestia ratyfikacji TUK po posiedzeniu Rady Europejskiej 16–17 czerwca 2005 r.

Na szczycie Rady Europejskiej państwa nie uzgodniły wspólnego stanowiska w sprawie ratyfikacji TUK. Decyzję co do samego procesu pozostawiono państwom członkowskim, a rozstrzygnięcie kwestii przyszłości traktatu odłożono do pierwszej połowy 2006 r. Nie wydaje się, aby w przyszłym roku nastąpił przełom w tej sprawie. Poparcie dla traktatu będzie powoli słabło, nie aż tak jednak, żeby mogła zapaść jednomyślna decyzja o jego odrzuceniu. Sprawa przyszłości TUK będzie zapewne wykorzystywana w poszczególnych państwach jako element wewnętrznej gry politycznej.


Maciej Krzysztofowicz
16 czerwca 2005
nr 46 (291)
Przed szczytem Unia Europejska – Stany Zjednoczone w Waszyngtonie (20 czerwca 2005 r.)

Spotkanie przywódców Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych ma stanowić kolejną okazję do wykazania, że stosunki transatlantyckie ulegają poprawie. Tematy, które prawdopodobnie będą poruszane, są temu celowi podporządkowane. Nie należy się spodziewać przełomowych decyzji co do kontrowersyjnych kwestii, zwłaszcza że podstawowe cele obu stron pozostają różne. Dla UE największe znaczenie ma wzmacnianie relacji transatlantyckich, a USA oczekują, iż Unia będzie aktywniej się angażować w proces demokratyzacji i stabilizacji na świecie.


Agata Kołakowska, Adrian Zdrada
14 czerwca 2005
nr 45 (290)
Kwestia zniesienia przez UE embarga na handel bronią z Chinami

Embargo na handel bronią z Chinami, nałożone w 1989 r., ma znaczenie symboliczne jako wyraz postawy Unii Europejskiej wobec łamania praw człowieka w tym kraju, stanowi też instrument ograniczania wzrostu chińskiego potencjału wojskowego. Ewentualna decyzja UE o zniesieniu embarga powinna być powiązana z ustępstwami Chin w sprawie przestrzegania praw człowieka. Jeśli chodzi o sytuację strategiczną w Azji Wschodniej, skutki takiej decyzji będą oddalone w czasie i w sposób istotny nie zmienią układu sił w regionie.


Łukasz Kulesa
09 czerwca 2005
nr 44 (289)
G5 – bilans dwóch lat działalności

W ciągu dwóch lat działalności Grupa Pięciu w znacznym stopniu zacieśniła współpracę w zwalczaniu terroryzmu i starała się wpływać na politykę Unii Europejskiej wobec imigracji. Polska ze względu na liczbę ludności i znaczenie dla ochrony granicy zewnętrznej UE mogłaby aspirować do uczestnictwa w pracach G5, lecz prawdopodobnie nie jest to obecnie zgodne z zamierzeniami Grupy. Aby interesy Polski w wymienionych dziedzinach były w dostatecznym stopniu chronione, niezbędne jest zacieśnienie współpracy z państwami G5 i innymi członkami UE.


Małgorzata Krystyniak, Edyta Posel-Częścik
07 czerwca 2005
nr 43 (288)
Stany Zjednoczone wobec wojskowego programu nuklearnego Korei Północnej

Zaostrzenie polityki Stanów Zjednoczonych wobec KRLD w związku z rozwijaniem przez nią wojskowego programu nuklearnego okazało się nieskuteczne. Nie ułatwia to wyjścia z impasu w rozmowach sześciostronnych, a Korea Płn. kontynuuje swój program poza wszelką kontrolą międzynarodową. Stany Zjednoczone zdają sobie sprawę, że nie uda się rozwiązać tego problemu bez współpracy z Chinami, co będzie oznaczać wzmożone konsultacje między Waszyngtonem a Pekinem. Nie zgadzają się jednak na zmianę formatu negocjacji i przejście do rozmów bilateralnych z KRLD.


Adrian Zdrada
02 czerwca 2005
nr 42 (287)
Proces ratyfikacji TUK – ocena i perspektywy

Brak zgody na ratyfikację przez Francję i Holandię Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy oznacza, iż nie wejdzie on w życie w przewidzianym terminie. Spowodowany tym kryzys zmusza państwa członkowskie do ponownego zajęcia się treścią Traktatu. Możliwe scenariusze, to ratowanie TUK lub poszukiwanie innej drogi przeprowadzenia reformy. Ze względów politycznych najbardziej prawdopodobne wydaje się podjęcie próby zachowania, w jak największym zakresie, materii TUK, co może jednak skończyć się niepowodzeniem.


Janusz Dołęga, Rafał Tarnogórski
31 maja 2005
nr 41 (286)
Nieratyfikowanie TUK przez Francję – konsekwencje dla procesu ratyfikacji Traktatu

Po odrzuceniu TUK przez Francję państwa członkowskie UE prawdopodobnie zadecydują podczas najbliższego posiedzenia Rady Europejskiej o kontynuacji procedury ratyfikacji. Decyzja Polski co do wstrzymania procedury lub jej kontynuowania może mieć wpływ na ocenę ostatniego rozszerzenia UE. Ratyfikowanie TUK mogłoby się przyczynić do przezwyciężenia podziału na nowe i stare państwa członkowskie UE. Natomiast ewentualne wstrzymanie ratyfikacji może zwiększyć pole manewru w przyszłych negocjacjach reform instytucjonalnych, ale negatywnie odbiłoby się na realizacji bieżących polskich interesów w UE.


Maciej Krzysztofowicz
25 maja 2005
nr 40 (285)
Polityka zagraniczna Francji wobec Iraku po zakończeniu okupacji

Polityka Francji wobec Iraku ma obecnie charakter deklaratywny; można ją postrzegać jako „granie na zwłokę” i oczekiwanie na ustabilizowanie sytuacji. Francja będzie dążyć, przynajmniej w stosunkach gospodarczych, do odzyskania pozycji, jaką miała w Iraku, i szerzej na Bliskim Wschodzie, przed wybuchem konfliktu. Jednakże, wobec utrzymującego się tam napięcia, wydaje się to niemożliwe bez zbliżenia ze Stanami Zjednoczonymi.


Agata Kołakowska
19 maja 2005
nr 39 (284)
Prawo Światowej Organizacji Handlu we wspólnotowym systemie prawnym

Konsekwencją członkostwa Wspólnoty Europejskiej w Światowej Organizacji Handlu jest przyjęcie związanych z tym zobowiązań, także do stosowania norm prawnych leżących u podstaw tej organizacji. Dotyczy to również wykładni przepisów dokonywanych przez organy orzekające WTO. Jednakże w razie kolizji między normami WTO a normami prawa wspólnotowego organy Wspólnoty Europejskiej, zwłaszcza Europejski Trybunał Sprawiedliwości, stoją na stanowisku (choć niekonsekwentnie), że normy WTO nie są bezpośrednio stosowalne w systemie prawnym WE/UE.


Janusz Dołęga
17 maja 2005
nr 38 (283)
Prawdopodobne konsekwencje odrzucenia TUK we Francji

Ewentualne odrzucenie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy (TUK) w referendum we Francji osłabi pozycję rządu i ograniczy jej wpływ w Unii Europejskiej. Może także zmniejszyć poparcie dla TUK w innych państwach. W rezultacie w UE może dojść do podziału na członków, którzy przyjęli, odrzucili lub wstrzymali ratyfikację. Ci ostatni będą mieć prawdopodobnie najmniejszy wpływ na dalszy rozwój UE. Jeśli TUK nie wejdzie w życie, proces integracji nie zostanie zatrzymany, jakkolwiek spowolniony. Mało realna będzie jednak realizacja projektów elastycznej integracji. 


Maciej Krzysztofowicz, Katarzyna Sochacka
16 maja 2005
nr 37 (282)
Aktualne problemy w stosunkach Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej

Wypracowanie przez UE i Rosję kompromisu w sprawie tzw. map drogowych jest w znacznym stopniu wydarzeniem o znaczeniu propagandowym i przejawem woli obu stron poprawy klimatu wzajemnych relacji. Chociaż w niektórych dziedzinach rosyjsko-unijnej współpracy postęp jest możliwy, utrzymują się poważnie różnice w kwestiach zasadniczych. Strony nie podzielają wizji długofalowego rozwoju strategicznego partnerstwa, ani nie są zdolne przezwyciężyć rosnących kontrowersji wokół polityki wobec wspólnego sąsiedztwa.


Adam Eberhardt
13 maja 2005
nr 36 (281)
Przed szczytem Rady Europy w Warszawie (16–17 maja 2005 r.)

Rada Europy jest unikalnym forum, na którym wszystkie (z wyjątkiem Białorusi) państwa kontynentu wspólnie kształtują standardy ochrony praw człowieka, demokracji i rządów prawa. Sukcesem polskiego przewodnictwa byłoby przyczynienie się do wypracowania lepszych mechanizmów współpracy RE z OBWE i UE. Rada Europy powinna stać się miejscem poważnej debaty na temat funkcjonowania i współpracy europejskich instytucji bezpieczeństwa. Konieczne jest także zainicjowanie reformy samej RE, która pozwoliłaby jej uniknąć marginalizacji.


Edyta Posel-Częścik, Beata Wojna
12 maja 2005
nr 35 (280)
Polityka zagraniczna Turcji po ustanowieniu przez Unię Europejską daty rozpoczęcia negocjacji członkowskich

Osłabienie aktywności Turcji w dążeniach do integracji z Unią Europejską obserwowane od początku 2005 r. nie oznacza zmiany priorytetu w polityce zagranicznej tego państwa. Rząd Turcji usiłuje skonsolidować własne zaplecze polityczne, aby uniknąć niespodzianek po rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych. Intensyfikacja zaś kontaktów Turcji z państwami pozaeuropejskimi wynika z chęci poprawienia pozycji negocjacyjnej i wzmocnienia argumentacji wskazującej na korzyści dla położenia międzynarodowego UE, które mogą wynikać z uzyskania przez Turcję członkostwa.


Adam Szymański
10 maja 2005
nr 34 (279)
Perspektywy członkostwa Ukrainy w NATO

Zmiany polityczne na Ukrainie i reorientacja jej polityki zagranicznej zwiększają szanse na rozpoczęcie rozmów o członkostwie w NATO. Niemniej jednak obie strony dążą dziś raczej do pogłębienia współpracy w istniejących ramach instytucjonalnych, odsuwając kwestię wypracowania Planu działania na rzecz członkostwa. W obecnych uwarunkowaniach wewnętrznych i międzynarodowych z punktu widzenia zarówno Ukrainy, jak i NATO status państwa aspirującego daje większe korzyści aniżeli status kandydata.


Ernest Wyciszkiewicz
05 maja 2005
nr 33 (278)
Wielonarodowa Dywizja Centrum-Południe w Iraku - próba bilansu

Niezależnie od przyszłego charakteru polskiej obecności wojskowej w Iraku już dziś można uznać, że dowodzona przez Polskę dywizja i Polski Kontyngent Wojskowy wypełniły postawione przed nimi zadania związane z misją stabilizacyjną. Przyczyniły się do tego właściwe przygotowanie żołnierzy oraz czynniki zewnętrzne, przede wszystkim rozwój sytuacji w tym rejonie Iraku. Powodzenie misji zwiększa oczekiwania partnerów z NATO i UE na zaangażowanie się Polski w przyszłości w inne operacje.


Łukasz Kulesa
29 kwietnia 2005
nr 32 (277)
Polityka zagraniczna Zjednoczonego Królestwa w kampanii wyborczej Partii Pracy i Partii Konserwatywnej

Kwestie polityki zagranicznej i europejskiej ogrywają dużą rolę w kampanii przed wyborami w Wielkiej Brytanii zaplanowanymi na 5 maja br. Kolejne, bardzo prawdopodobne, zwycięstwo Partii Pracy nie spowoduje raczej większych zmian w polityce zagranicznej. W kampanii ujawniły się jednak różnice zdań związane z kierunkiem rozwoju Wielkiej Brytanii i jej miejscem w Europie i w świecie. Partia Konserwatywna przedstawiała alternatywną wizję rozwoju UE i wzywała do odrzucenia Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Niezależnie od wyniku wyborów o ratyfikacji TUK i przyjęciu euro zadecydują dopiero późniejsze referenda.


Karolina Balcerowska-Kwaterska
26 kwietnia 2005
nr 31 (276)
Perspektywy rozwoju organizacji GUUAM

Zmiany polityczne w Gruzji, na Ukrainie i w Mołdowie umożliwiły reaktywację organizacji GUUAM (bez udziału Uzbekistanu). Z uwagi na wspólne długofalowe cele państw członkowskich dążących do ograniczenia wpływów Rosji w regionie i aspirujących do członkostwa w UE i NATO inicjatywa ma obecnie większe szanse powodzenia. Dodatkowo powinny się do tego przyczynić wspólne interesy gospodarcze i w dziedzinie bezpieczeństwa a także poparcie USA i UE.


Ernest Wyciszkiewicz
21 kwietnia 2005
nr 30 (275)
Znaczenie ustawy antysecesyjnej dla rozwoju stosunków w Cieśninie Tajwańskiej

W latach dziewięćdziesiątych nastąpił zwrot w stosunkach między ChRL i Tajwanem. Miało to związek ze stopniowym odchodzeniem rządu w Tajpej od zasady "jednych Chin" wobec coraz wyraźniejszej woli ChRL zjednoczenia z Tajwanem na podstawie formuły "jedno państwo, dwa systemy". Możliwość użycia siły w razie niepowodzenia negocjacji w tej sprawie po raz pierwszy została wyrażona w 2000 r. Ustawa antysecesyjna z marca 2005 r. jest formą presji wywieranej na rząd w Tajpej, aby skłonić go do rozmów o zjednoczeniu, rząd ChRL bowiem dąży do uniknięcia konfrontacji zbrojnej.


Artur Gradziuk
20 kwietnia 2005
nr 29 (274)
Stan i perspektywy stosunków rosyjsko-ukraińskich

Polityka zagraniczna Ukrainy, której głównym celem jest obecnie uczestnictwo w integracji europejskiej, stanowi dla Rosji wyzwanie, gdyż utrudnia realizację jej interesów zarówno na Ukrainie, jak i na całym obszarze posowieckim. Powoduje to utrzymywanie się napięcia w stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Żadna ze stron nie potrafi go przezwyciężyć, ale nie jest też zainteresowana otwartym konfliktem. W najbliższych miesiącach można się spodziewać, że Rosja podejmie działania zmierzające do odwrócenia niekorzystnych dla niej trendów w polityce ukraińskiej.


Adam Eberhardt
18 kwietnia 2005
nr 28 (273)
Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich UE

Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych Państw Członkowskich UE, z siedzibą w Warszawie, rozpocznie działalność 1 maja 2005 r. Jej głównymi zadaniami będzie planowanie i koordynowanie współpracy operacyjnej państw członkowskich, pomoc w sytuacjach szczególnego zagrożenia na granicy oraz organizowanie wspólnych operacji wydalania niele­galnych imigrantów. Jeśli Agencja okaże się skuteczna, nie można wykluczyć, iż jej kompetencje będą stopniowo zwiększane.


Małgorzata Krystyniak
14 kwietnia 2005
nr 27 (272)
Postanowienia dotyczące bezpieczeństwa w Traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy nadaje europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony podstawę traktatową. Zminimalizowane będzie ryzyko kształtowaniu się „twardego jądra” integracji w tej dziedzinie poza instytucjami UE oraz wzrośnie znaczenie Europejskiej Agencji Obrony. Klauzula solidarności powinna zwiększyć skuteczność UE w walce z terroryzmem. Dla większości państw europejskich podstawą wspólnej obrony pozostaną jednak zobowiązania wynikające z Traktatu Północnoatlantyckiego.


Edyta Posel-Częścik
12 kwietnia 2005
nr 26 (271)
Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w polityce Federacji Rosyjskiej

Ograniczenie znaczenia OBWE, związane m.in. z rozszerzeniem NATO i UE, doprowadziło do zmiany polityki Rosji wobec tej organizacji. Rosja zrezygnowała z prób budowy ogólnoeuropejskiego systemu bezpieczeństwa wokół OBWE i krytykuje jej działania w dziedzinie wspierania demokracji. Szczególnie te podejmowane na obszarze WNP uważa za sprzeczne z swymi interesami. Dąży więc do zainicjowania reform, które ograniczyłyby tę aktywność. W razie niepowodzenia może zmierzać do trwałego sparaliżowania działań OBWE.


Ernest Wyciszkiewicz
11 kwietnia 2005
nr 25 (270)
Raport Sekretarza Generalnego ONZ z 21 marca 2005 r. W większej wolności: rozwój, bezpieczeństwo i prawa człowieka dla wszystkich

Raport Sekretarza Generalnego ONZ ma być podstawą do podjęcia przez Zgromadzenie Ogólne decyzji o reformie organizacji. Zawiera on zalecenia dotyczące zmian instytucjonalnych oraz poprawek do Karty NZ. Mało prawdopodobne wydaje się przyjęcie ich w całości, gdyż wiele kwestii budzi kontrowersje. Wciąż nie ma zgody co do modelu reformy Rady Bezpieczeństwa. Natomiast proponowane formalne określenie przez nią warunków użycia siły jest niekorzystne dla stałych członków, gdyż ogranicza ich swobodę decyzji.


Łukasz Kulesa, Rafał Tarnogórski
31 marca 2005
nr 24 (269)
Ewolucja stanowiska Francji wobec Polski

Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej Francja nie doceniała możliwości Polski kształtowania unijnej polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Obecnie dąży do poprawy wzajemnych stosunków. Ich zły stan bowiem jest niezgodny z długofalowymi francuskimi interesami. Wobec znacznych różnic stanowisk Francji i Polski w wielu istotnych kwestiach polityki europejskiej poprawa komunikacji między oboma państwami, choć nie gwarantuje osiągnięcia kompromisu, to jest jego nieodzownym warunkiem.


Katarzyna Sochacka
23 marca 2005
nr 23 (268)
Perspektywy członkostwa Chorwacji w Unii Europejskiej

Unia Europejska odłożyła rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Chorwacją. W ten sposób jednoznacznie podkreśliła swoje stanowisko w sprawie bezwzględnego ścigania sprawców zbrodni wojennych na terenie byłej Jugosławii. Chorwacja miała nadzieję na uzyskanie członkostwa w UE w 2007 r., wraz z Rumunią i Bułgarią, obecnie jednak nawet bardziej realistyczny termin – rok 2009 – jest zagrożony ze względu na obniżające się poparcie społeczne dla akcesji. Celem przeciwdziałania tej tendencji UE powinna traktować aspiracje Chorwacji odrębnie od podobnych dążeń państw regionu.


Mateusz Gniazdowski
17 marca 2005
nr 22 (267)
Ukraina w polityce zagranicznej Francji

W polityce zagranicznej Francji Ukraina odgrywa rolę marginalną. Stosunki francusko-ukraińskie mają bowiem dla Francji mniejsze znaczenie niż relacje z Federacją Rosyjską. Francja opowiada się za rozwijaniem współpracy z Ukrainą za pomocą instrumentów europejskiej polityki sąsiedztwa (ENP), gdyż minimalizuje to możliwość wystąpienia napięć w stosunkach francusko-rosyjskich. Jeśli reformy polityczno-gospodarcze na Ukrainie się powiodą i napłyną tam francuskie inwestycje, jej rola w polityce zagranicznej Francji może wzrosnąć.


Agata Kołakowska
15 marca 2005
nr 21 (266)
Ukraina w polityce zagranicznej Niemiec

Polityka RFN  wobec Ukrainy stanowi funkcję stosunków niemiecko-rosyjskich, mających dla Niemiec kluczowe znaczenie. Z tego względu nie należy spodziewać się, że Niemcy będą popierać ukraińskie aspiracje do członkostwa w NATO i UE. Mogą jednak dążyć do instytucjonalizacji relacji z Ukrainą, aby w ten sposób ograniczyć samodzielne inicjatywy polskie. W interesie Niemiec jest większe skoordynowanie polskiej polityki wobec Ukrainy z polityką Unii, na którą spodziewają się mieć znaczący wpływ.


Tytus Jaskułowski
10 marca 2005
nr 20 (265)
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej a irański program nuklearny

Na Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej spoczywa obowiązek kontroli użycia materiałów i wyposażenia nuklearnego, aby zapobiec wykorzystaniu tych technologii w celach militarnych. Inspektorzy Agencji, działając w ramach swoich uprawnień kontrolnych, odkryli, że Iran nie przestrzega podjętych zobowiązań wynikających z Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Gdyby Iran nadal nie zamierzał ich respektować, Agencji przysługuje prawo powiadomienia o tym Rady Bezpieczeństwa, która w odpowiedzi może poczynić kroki przewidziane w rozdziale VII Karty NZ.


Edyta Posel-Częścik, Rafał Tarnogórski
08 marca 2005
nr 19 (264)
Ewolucja stanowiska Federacji Rosyjskiej wobec konfliktu w Naddniestrzu

W ostatnich latach Rosja zmieniła swoją politykę wobec separatyzmu naddniestrzańskiego, odeszła od podtrzymywania status quo i usiłowała doprowadzić do przyjęcia takich rozwiązań pokojowych, które gwarantowałyby jej uzyskanie trwałego wpływu na politykę Mołdowy po zjednoczeniu państwa. Próby te zakończyły się jednak niepowodzeniem, gdyż proces rozszerzania się UE osłabił skutecznoœć dotychczasowych instrumentów rosyjskiej polityki. Odrzucenie rosyjskich propozycji doprowadziło do usztywnienia stanowiska FR wobec innych koncepcji rozwiązania problemu.


Ernest Wyciszkiewicz
03 marca 2005
nr 18 (263)
Stosunki polsko-hiszpańskie w Unii Europejskiej

Członkostwo w Unii Europejskiej wpływa na ożywienie stosunków między Hiszpanią i Polską, a istniejące mechanizmy współpracy powinny zostać wykorzystane do realizacji polskich interesów w UE. Ważne dla rozwoju tych stosunków jest zainteresowanie obu państw europejską polityką sąsiedztwa, rozwojem obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości UE, współpracą przemysłów obronnych oraz zwiększaniem wymiany handlowej. W ciągu najbliższych kilkunastu miesięcy relacje dwustronne zostaną jednak zdominowane przez negocjacje nowej perspektywy finansowej na lata 2007-2013 (NPF).


Beata Wojna
01 marca 2005
nr 17 (262)
Rosja w polityce zagranicznej Niemiec

W polityce zagranicznej Niemiec Federacja Rosyjska zajmuje miejsce szczególne. Wynika to zarówno z niemieckich interesów gospodarczych w Rosji, jak i ze znaczenia współpracy z tym państwem dla położenia międzynarodowego RFN. Dobre stosunki z Rosją służą maksymalizacji niemieckich korzyści gospodarczych i politycznych. Z tego powodu Niemcy w relacjach dwustronnych nie podnoszą takich kwestii jak: stan rosyjskiej demokracji oraz polityka Federacji Rosyjskiej w Czeczenii i wobec Ukrainy.


Tytus Jaskułowski
24 lutego 2005
nr 16 (261)
Polityka Unii Europejskiej wobec legalnej imigracji zarobkowej

Legalna imigracja zarobkowa ze względu na problemy demograficzne, które nasilą się w Europie w nadchodzących dziesięcioleciach, traktowana jest jako czynnik potrzebny do dalszego rozwoju gospodarczego Unii Europejskiej. Temu zagadnieniu poświęcona jest Zielona Księga Komisji Europejskiej ogłoszona w styczniu 2005 r. Kształtowanie polityki imigracyjnej zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym, stanowi duże wyzwanie dla nowych państw członkowskich, które nie mają takich doświadczeń.


Małgorzata Krystyniak
22 lutego 2005
nr 15 (260)
Europejska polityka sąsiedztwa – plany działań dla państw śródziemnomorskich

Plany działań opracowane dla czterech państw basenu Morza Śródziemnego – Izraela, Jordanii, Maroka, Tunezji – oraz dla Autonomii Palestyńskiej, określają szeroki zakres postulowanych działań i stosunkowo słaby system wsparcia oferowanego przez Unię Europejską. Ich realizacja może napotkać trudności zarówno finansowe, jak i organizacyjne. Duże znaczenie dla powodzenia przedsięwzięcia będą miały motywacja państw sąsiednich oraz skuteczne monitorowanie rezultatów.


Agata Kołakowska
18 lutego 2005
nr 14 (259)
Druga kadencja George’a W. Busha a perspektywy współpracy transatlantyckiej

Opinia, że w drugiej kadencji prezydenckiej George’a W. Busha nastąpi zmiana w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych, a nowa administracja zrezygnuje z podejmowania działań w stosunkach międzynarodowych bez poparcia tradycyjnych sojuszników, jest przedwczesna. Ostatnie inicjatywy dyplomacji amerykańskiej wskazują jedynie na zmianę taktyki dla uzyskania doraźnego poparcia sojuszników europejskich w sprawach: Iraku, planu zakończenia konfliktu izraelsko-palestyń­skiego oraz rozwiązania problemu Iranu. Brak zasadniczej zmiany w polityce zagranicznej USA będzie dla Polski niekorzystny.


Adrian Zdrada
17 lutego 2005
nr 13 (258)
Debata nad Traktatem ustanawiającym Konstytucję dla Europy i perspektywy jego ratyfikacji w Hiszpanii

W Hiszpanii wskaźnik poparcia integracji europejskiej, zarówno wśród elit politycznych, jak i społeczeństwa, jest wyjątkowo wysoki. Dlatego też wynik głosowania nad ratyfikacją TUK w parlamencie i we wcześniejszym konsultacyjnym referendum jest raczej pewny i można przewidywać, że Traktat zostanie ratyfikowany. Niemniej przebieg debaty publicznej na temat TUK w Hiszpanii świadczy o istnieniu rozbieżnych opinii. Przeciwnikami jego przyjęcia są środowiska skrajnie lewicowe oraz nacjonalistyczne partie regionalne.


Janusz Dołęga
15 lutego 2005
nr 12 (257)
Budżet wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej

Budżet WPZiB stanowi część budżetu ogólnego Wspólnoty Europejskiej. Znaczna część wydatków związanych z WPZiB pokrywana jest z budżetu wspólnotowego, niemniej koszty działań „mających wpływ na kwestie wojskowe i polityczno-obronne” pokrywane są przez państwa uczestniczące w danym przedsięwzięciu. Obecnie toczy się w UE debata na temat kolejnej perspektywy finansowej, w tym zwiększenia wydatków na WPZiB, co ma się przyczynić do wzrostu skuteczności tej polityki.


Urszula Kurczewska
10 lutego 2005
nr 11 (256)
Wybory w Iraku – konsekwencje dla sytuacji międzynarodowej

Wybory z 30 stycznia 2005 r. nie stanowią ostatecznego etapu kształtowania ustroju Iraku.  Jako element procesu demokratyzacji tego państwa mają szczególne znaczenie dla Stanów Zjednoczonych, ich sojuszników zaangażowanych w Iraku i państw sprzeciwiających się interwencji, dla regionu Bliskiego Wschodu, a także dla stanu stosunków transatlantyckich. Sukces wyborów oceniany jest jednak różnie przez zainteresowane państwa w zależności od ich wcześniejszej polityki.


Łukasz Kulesa
08 lutego 2005
nr 10 (255)
Perspektywy ratyfikacji Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy w Republice Czeskiej

Republika Czeska należy do państw Unii Europejskiej, w których poparcie dla Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy (TUK) jest najmniejsze. Przeciwko ratyfikacji występują zarówno prezydent Václav Klaus, jak i opozycja parlamentarna. Wprawdzie główne ugrupowania polityczne opowiadają się za przeprowadzeniem referendum, ale jest bardzo prawdopodobne, iż opozycja zablokuje proces ratyfikacji TUK w parlamencie. Jeśli któreś z państw członkowskich UE wcześniej nie ratyfikowałoby Traktatu, wzrosłoby prawdopodobieństwo odrzucenia go także w Republice Czeskiej, nawet w razie przeprowadzenia referendum.


Mateusz Gniazdowski
03 lutego 2005
nr 9 (254)
Spotkanie ministrów obrony państw Sojuszu Północnoatlantyckiego w Nicei

Do najważniejszych problemów wymagających decyzji członków Sojuszu należą rozszerzenie i ewentualne zmiany mandatu misji w Afganistanie. Kontrowersje wywołuje również zaangażowanie NATO w Iraku, choć ogranicza się ono do misji szkoleniowej. Osiągnięcie kompromisu w kwestiach wojskowych zależeć będzie od poprawy stosunków transatlantyckich, czemu sprzyjać powinny zapowiadane zmiany w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych. Sojusznicy wielokrotnie przekonali się, iż NATO stanowi najlepsze forum uzgadniania interesów, a próby pomniejszenia jego znaczenia przyczyniają się do pogorszenia wzajemnych relacji.


Edyta Posel-Częścik
01 lutego 2005
nr 8 (253)
Elementy współpracy w zakresie polityki wewnętrznej w ENP

Współpraca w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (WSiSW) stanowi istotny element europejskiej polityki sąsiedztwa (ENP). W przypadku większości państw jest to kontynuacja wcześniejszej współpracy z Unią Europejską. Dla państw UE priorytetem jest walka z nielegalną imigracją, dla państw sąsiadujących są nim ułatwienia wizowe. Obecnie trudno jest przewidywać, czy ENP będzie skuteczna również w zakresie spraw wewnętrznych, ponieważ jej cele i instrumentarium sformułowane zostały mało precyzyjnie.


Małgorzata Krystyniak
28 stycznia 2005
nr 7 (252)
Europejski Cel operacyjny 2010

Na podstawie wniosków z realizacji poprzedniego Celu operacyjnego z 1999 r. państwa Unii Europejskiej przyjęły w 2004 r. nowy zestaw wytycznych odzwierciedlający wzrost jej ambicji w dziedzinie bezpieczeństwa. Realizacja Celu operacyjnego 2010, obejmującego utworzenie grup bojowych UE i pozyskanie środków transportu strategicznego, poprawi zdolność działania wspólnych sił poza granicami Europy, również w konfliktach o dużej intensywności.


Łukasz Kulesa
25 stycznia 2005
nr 6 (251)
Problem błędu w tekście traktatu w świetle Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów

Na ważność traktatu nie ma wpływu wykrycie błędu w jego tłumaczeniu lub redakcji. Konwencja wiedeńska o prawie traktatów zawiera odpowiedni tryb postępowania w razie wystąpienia błędu w tekście umowy międzynarodowej. W przypadku dokonywania poprawek w tekście Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy znajdzie zastosowanie procedura przewidziana w prawie traktatów. W świetle prawa międzynarodowego nie ma przeszkód, by korekcja błędów w traktacie przebiegała jednocześnie z procesem jego ratyfikacji.


Rafał Tarnogórski
20 stycznia 2005
nr 5 (250)
Kontrowersje w UE wokół zniesienia sankcji dyplomatycznych wobec Kuby

Stosunki UE-Kuba uległy pogorszeniu w 2003 r., po wprowadzeniu przez Unię sankcji dyplomatycznych w odpowiedzi na zaostrzenie polityki władz kubańskich wobec opozycji. Rząd Hiszpanii, który dąży do odgrywania głównej roli w kształtowaniu europejskiej polityki wobec państw Ameryki Łacińskiej, zmierza do zniesienia sankcji. Zwolennicy takiego rozwiązania, stanowiący w Unii większość, są zainteresowani głównie rozwijaniem współpracy gospodarczej państw UE z Kubą. Argumenty przeciwników opierają się na silnym przekonaniu, iż stosowanie sankcji zwiększa skuteczność polityki UE wobec Kuby.


Beata Wojna
18 stycznia 2005
nr 4 (249)
Porozumienie z Agadiru Unia Europejska jako promotor współpracy regionalnej

Porozumienie Egiptu, Jordanii, Maroka i Tunezji o wolnym handlu ma na celu m.in. doprowadzenie do wzrostu konkurencyjności i stworzenie warunków do wzmocnienia współpracy z Unią Europejską. UE wspiera integrację tych państw w przekonaniu, iż będzie ona sprzyjać: poprawie sytuacji społeczno-gospodarczej w regionie, zmniejszaniu dysproporcji rozwojowych, a tym samym zwiększeniu bezpieczeństwa międzynarodowego. Państwa basenu Morza Śródziemnego są, jak dotąd, największymi beneficjentami polityki UE wobec sąsiadów.


Agata Kołakowska
13 stycznia 2005
nr 3 (248)
Prawo wyborcze w Iraku

Iracka Niezależna Komisja Wyborcza wyznaczyła termin wyborów do Przejściowego Zgromadzenia Narodowego na 30 stycznia 2005 r. Po raz pierwszy od ponad 40 lat naród iracki będzie mógł w sposób wolny określić swoją przyszłość polityczną. Jednocześnie zostaną przeprowadzone wybory do rad prowincji w Iraku oraz do Kurdyjskiego Zgromadzenia Narodowego. Umożliwi to powstanie Irackiego Rządu Przejściowego i zapoczątkuje drugą fazę okresu przejściowego, której zakończeniem będzie opracowanie i przyjęcie w referendum nowej konstytucji.


Krzysztof Bałon
11 stycznia 2005
nr 2 (247)
Pomoc dla ofiar tsunami w Azji Południowo-Wschodniej

Pomoc ofiarom tsunami w Azji Południowo-Wschodniej jest największą akcją humanitarną w historii. Wysokość deklarowanego wsparcia finansowego dla regionu wynosi około 4 mld dolarów, z czego blisko 1 mld ma być przeznaczony na pomoc humanitarną. Koordynacją akcji zajmuje się ONZ i jej agencje, co może przyczynić się do poprawy wizerunku organizacji. Wyzwaniem będzie realizacja zadeklarowanej pomocy, zwłaszcza w fazie odbudowy. Zaangażowanie największych darczyńców wpłynie na poprawę ich stosunków z państwami regionu. Dotyczy to zwłaszcza Australii, Stanów Zjednoczonych i Niemiec.


Artur Gradziuk
06 stycznia 2005
nr 1 (246)
Debata na temat członkostwa Turcji w Unii Europejskiej

Przystąpienie Turcji do Unii Europejskiej stanowiło przedmiot debaty poprzedzającej posiedzenie Rady Europejskiej w Brukseli (16–17 grudnia 2004 r.). Argumenty zarówno zwolenników, jak i przeciwników tureckiej akcesji wśród państw UE były słabo uzasadnione, a nawet nieracjonalne. Debata będzie trwać, coraz wyraźniej łącząc się z dyskusją o przyszłości Unii – jej granicach, kształcie instytucjonalnym oraz pozycji w świecie.


Adam Szymański

 


 
Portal PISM wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję politykę prywatności portalu. zamknij